Псалъэ хъуэрхэмрэ псалъэ шэрыуэхэмрэ / Метафоры и крылатые выражения - ХАБЗЭ

Вход  RSS

ХАБЗЭ

 

Псори Зыщ - псори Хыщ.   Хым и бзэр - зыбзэщ.   Хым и бзэр - Хабзэщ

Главная » Статьи » Статьи

Псалъэ хъуэрхэмрэ псалъэ шэрыуэхэмрэ / Метафоры и крылатые выражения
 
А уэ пщlэр уэ укъыщамылъхум сэ сщыгъупщэжат.

Абрэмывэм хуэдэу хьэлъэщ.

Абдж гуащэ хуэдэ. (Цlыхубз дахэм хужаlэ).

Абы и мащэ уралъхьэнукъым. («Абы щхьэкlэ уэ умыгузавэ» жыхуиlэщ).

Адакъэ мэзынэ ещl. («Тхъуэплъ хъужауэ и фэр фlыщ» жыхуиlэщ).

Адакъэжьыр тепкlэри ипlытlыжащ. (lуэхур зыщlам икъутэжащ).

Ажафэ техыну елъагъу. (Ажафэр зэрытехыгъуейм щlражыlыкlащ.

Гур зыбгъэдэмыхьэ lуэхум хужаlэ).

Азэхуэм дыкlуэм, щыпlуэтэжынщ.

Акъужьым хуэдэу зэм гуапэщ, зэм жагъуэщ.

Акъужьыр шуужьыфl хуэдэщ.

Алмэстым и щхьэцыр къыlэрыхьащ. (Пасэрейхэм я гугъэт алмэсты щыlэу, абы и щхьэцыр. къыпlэрыхьэмэ, къыпхуэжыlэщlэу и гъащlэр ихьыну я фlэщ хъууэ щытащ. Псалъэр абы къытекlащ. «3ыхуейр и lэмыщlэ къихуащ» жыхуиlэщ).

Алмэстым хуэдэщ. («lуплъэгъуейщ» жыхуиlэщ).

Апхуэдэ бажэ пэнцlыв утемытlысхьэж. (Бажэм зегъэлlэнэпцlри мэгъуэлъ. Ар лlа еуlуну абы и пэм къуаргъыр тотlысхьэ. Бажэр зыхуейр аращи, къеубыдри ешх. «Апхуэдэу укъэмыпцlэж» жыхуиlэщ).

Ар зэфэну псыp иджыри къэжакъым. («Сабийщ, и насыпыр къэкlуа щlыкlэкъым» жыхуиlэщ).

Ар уи шынакъым къихъуэнукъым.

Арэфым хуэдэу къуаншэщ.

Аргъуей зэз, бзу кхъуей. (Щымыlэххэр, мыхъуххэнур къыппэзубыдым хужаlэ).

Атlэ пабжьэр къэзыгъэхъеяр сыт? (Еплъ «хьэтlыгъум и дыгъужьищэ» тхыдэм).

Ахъшэ мыкlуэу къыlэщlэнащ.

Бадзэ дымыжкъым.

Бадзэ дзэкъапlэ иlэкъым.

Бажэ хуэдэ, lущщ.

Батэкъутэр егъэш.

Бацэ ипхъыжащ. («3иужьыжащ» жыхуиlэщ).

Баш лей дэпщтэнукъым. («Лейуэ гугъу удехьынукъым» жыхуlэщ).

Бэзэрым къызэрытекlауэ. («Хъуанэр зэрыжаlэ дыдэм хуэдэу» жыхуиlэщ).

Бэн зэвым хуэдэщ.

Бгъэр джэдыкlэкlэ екъутэ. («lуэху мыхъунум, хузэфlэмыкlынум йолlалlэ», жыхуиlэщ).

Бгыр и щlыб илъ щохъу.

Бгъэщхъуэнэм хуэдэу жанщ.

Бдзапцlэм хуэдэу хьэлъэщ.

Бдзэжьей къупщхьэу и бгъэм тенащ.

Бжьэхуцым хуэдэу щабэщ.

Бжьынэ лей зэредзэ. («Ирегъэлей» жыхуиlэщ).

Бжьынэм иригъэкlащ. («Игъэгузэващ» жыхуиlэщ).

Бжьыпэр иlыгъщ.

Бжьыхьэпхэрэ къуанщlапхэрэ. («К ъуанщlапхэм ещхьу, бжьыхьэм дунейр къызэlыхьэу къешхын хьэзырщ» жыхуиlэщ).

Бзэ дыкъуакъуэ. (Бзитlщхьитlым хужаlэ).

Бэу бын щlэпща нэхъей. (3и щхьэц зэщlэтэджа щхьэ бэлацэм хужаlэ).

Бзу ишхын ишхкъым. (Мащlэшхым хужаlэ).

Бланэ жэрым хуэдэщ. («Жанщ, лъэрызехьэщ» жыхуиlэщ).

Блэ щахъу. («Щыгъаблэщ» жыхуиlэщ).

Блынджабиплlщ. (Унэлъащlэ зыщlэмылъ унэм хужаlэ).

Вакъэ зэв иуващ. («Гузэвэгъуэ хэхуащ» жыхуиlэщ).

Вэнвейм чыкlэ хэуа хуэдэщ. (Хуэмыфащэ щыхьэгъу зыщlым хужаlэ).

Вы лlам сэ хэзыlуам нэхъей.

Вындым хуэдэу фlыцlэщ.

Выщlэ мыгъасэм гуэбэн иумыгъэщl. (Пцlы зыупсыр ауан ящlу жраlэ).

Гуартэ и плъапlэ щагъэва нэхъей. (Г у а р т э и п л ъ а п l э - щlыпlэцlэщ. Жэнхъуэт-хьэблэ къуажэм ипщэкlэ мэзым хэт lуащхьэ лъагэщ. Гуартэ­ - цlыхубзыцlэщ. Абы щыпсэуауэ къаlуэтэж. lэфlу мыпщэфlа шхыным хужаlэ).

Гуащэхужь и lэлэхумэщ. («Хуигъэфащэурэ ирегъэкlуэкl, армыхъумэ хищlыкl щыlэкъым, къыгурыlуэркъым» жыхуиlэщ).

Гугъэурэ и гурыгъыр ижащ.

Гум хуэдэу жэрщ.

Гъатхэ лъэнкlапlэу щlощlэ.

Гъэмахуэ lэжьэ. (И мычэзууэ къыдалъэфа lуэхум хужаlэ).

Гъуэбжэгъуэщым хуэдэщ. («3ыкъегъэлъагъуэри зэуэ мэбзэхыж» жыхуиlэщ).

Гъуджэ нашэ иригъэплъащ. («Къигъапцlэри lуэху пхэнж иригъэщlащ» жыхуиlэщ).

Гъуджэм хуэдэу укъощ.

Дадэ, шкlэр къегъазэ. (Нэхъыжьыр зыгъэlуэхутхьэбзэщlэну хуежьэр яращl ауан).

Дакъэжь мафlэ хэнащ. (Шхыдэ кlыхь зыщlым ауаныщlу хужаlэ).

Дамбыру lуащ. (Д а м бы р - ину цlыхум яхэlуа lуэхум хужаlэ).

Дамэ къытекlащ. (Гукъыдэжышхуэ зыгъуэтам ауаныщlу хужаlэ).

Дэгурэ нэфрэ зопсалъэ. (3эгурымыlуэу зэпсэлъитlым ауаныщlу хужаlэ).

Дэкум хуэдэу къигъэпцlащ.

«Дамэкъуэ-дамэпсыр иплъхьэху, сегъэжей» жызыlэм нэхъей. (Еплъ тхыдэм).

Дэнэ укъикl, лажьэ? («Бэlутlэlур къыздикlынур пщlэнукъым» жыхуиlэщ).

Дэп жьэражьэм хуэдэу плъыжьщ.

Дэпыр езым и дежкlэ къыщlетхъу. (Щхьэхуещэм хужаlэ).

Дэри пэкlэ псы дефэркъым. («3ыгуэр къыдгуроlуэ» жыхуиlэщ).

Ди бжэlупи лъагъуэ lуохьэ. (Ирагъэблагъэу, зэрымыкlуэм щхьэкlэ егийуэ жаlэ).

Ди гъунэгъум я лlыжь ди пlэ къилlэщ. (Имыгъуэу хьэщlапlэ зыкъизыгъанэм хужаlэ).

Ди жэм ди шкlэ щlэфыжащ. («3ыхэщlари дэращи, зыхэхъуэжри дэращ» жыхуиlэщ).

Ди зэхуакур шкlэ хъупlэщ. («Дызэгъунэгъу щхьэкlэ, гъунэгъугъэ дяку илъкъым» жыхуиlэщ).

Ди хьэдрыхэ псалъэщ. (Яущэхуну псалъэм щхьэкlэ жаlэ).

Ди татуугъуэ махуэщ. («Ди фlыгъуэщ» жыхуиlэщ).

Ди уэнжакъ кlуркlунay ирищlакъым. («Ди уэнжакъ lугъуэ къреху» жыхуиlэщ).

Ди lутlыж махуэщ. (Чыристан динымкlэ, дагъэ зыщlэлъ шхынхэр щамышх махуэхэр (постыр) яухыу, псори яшх щыхъуж махуэшхуэм адыгэр зэреджэу щытар l у т l ы ж щ. Абы къикlыр «я lyp щатlыж, зыщагъэнщlыж, зыщагъэтхъэж махуэ» жыхуиlэщ).

Домэлащlэри кlащlэ догъу. (Д о м э л а щ l эр и - домэжалlэри. Беслъэнейхэм апхуэдэущ зэрыжаlэр).

Домбей хуэдэ инщ.

Домбей выщlэу мэгъуахъуэ.

Дощlэ, ауэ добзыщl.

Дунейр псым ищтакъым. («Умыгузавэ, къэхъуа щыlэкъым» жыхуиlэщ).

Дыгъэмыхъуэ жьындууэ зегъэш.

Дыгъужь нэщlа хуэдэ.

Дыдым хуэдэу папцlэщ.

Дыжьыныгъуэ уэнжакъ. («Хуэкъулейуэ мэпсэу» жыхуиlэщ).

Дыщэ къуэладжэ дегъаплъэ. («Фlы куэдым щегъэгугъ» жыхуиlэщ).

Дыщэ кхъуакlэ егъэж.

Дыщэм хэсурэ лlащ. («Нэпсейр и мылъкум щысхьу имышхыурэ зигъэлlащ» жыхуиlэщ).

Джэгуакlуэ зэзэуэкlэ. («3эзауэ нэпцl, зэфlэнэ нэпцl» жыхуиlэщ).

Джэгузегъэщl напщlэ къекъутэх. (Джэгу хуэдэурэ мыхъумыщlэ зыщlэм хужаlэ).

Джэд гъутхьэуи илъэгъуакъым. («Илъэгъуа щыlэкъым» жыхуиlэщ. Ауаныщlу жаlэ).

Джэд нэд дэуей хуэдэ.

Джэду гъэпскlа хуэдэ.

Джэду дзажэ илъэф нэхъей. (lэщэшхуэ зыкlэрызыщlэ лlы цlыкlум ауаныщlу хужаlэ).

Джэду мафlэ хуашэ хуэдэ. («И жагъуэурэ макlуэ» жыхуиlэщ).

Джэду мащэ ихуащ. (3эпымыууэ хъущlэм ауаныщlу хужаlэ).

Джэду фlыцlэ яку дэжащ. («3эфlэкlуэдащ» жыхуиlэщ).

Джэдум хуэдэу псэ быдэщ.

Джэдхэр дыхьэшхынщ. («А жыпlэр игъащlэкlэ мыхъуххэнщ» жыхуиlэщ).

Джэдыкlэ кугъуэм хуэдэу гъуэжьщ.

Джэдыкlэ щызебгъэжэн хуэдэ. (Губгъуэ сэтей захуэм хужаlэ).

Джэдыкlэкlэ дзэм яхэуам хуэдэщ.

Джэдым ядогъуэлъыж. (Пасэу гъуэлъыжым хужаlэ).

Джэрпэджэж ухъуа?

Джэш пшхауэ уашэнти.

Джэlу трашхыкlа? (Адыгэм къазэрыфlэщlу щытамкlэ, джэд анэщlэр lуэну фlытэкъым, «угъурсызщ» жаlэрти, фlагъэжырти, яшхыжырт).

Дзэ гъэшхэн и пщэ илъщ.

Дзэ фlыцlэм хуэдэщ. (Цlыху куэдым щхьэкlэ жаlэ).

Дзэхупс lурыгъэлъэда хуэдэ.

Дзыгъуэ гъуанэ дихьа къигъэнакъым.

Дзыгъуэ и кхъуей шхыкlэ.

Дзыгъуэм ихьри гъуэм ихьэжащ.

Емылъэlу щlыхьэху.

Еубзэурэ и бзэгу lэфl къытенакъым.

Ехмэ, хьэдрыхэщ. (Шхыным хужаlэ).

Жэм уанэ телъ хуэдэ. (Зэмыкlужу, щlыкlейуэ хуэпам хужаlэ).

Жэмым игъэныщкlуа хуэдэ. (Щыгъын упlышкlуам хужаlэ).

Жылэгъапцlэ кlыгуугущ.

Жырым хуэдэу быдэщ.

Жьыр къыздепщэр ищlэркъым.

Зэзым хуэдэу дыджщ.

Зэнзэныпсу къабзэщ.

Зэрыджэшх къикlыжа нэхъей. (Лъыр зи lуфэлъафэм къыlурыжу шу хужаlэ).

Зэфэну псыр къэжакъым.

Зэхуэмыфl зэфlэlуа.

Зи хьэцlэ зыщыгъупщэжам нэхъей.

Зиш тесу лъыхъуэжам нэхъей.

Зы выбжьэщ.

Зы зимыlэм выжьитl иlэт.

Зым lэпыхур зым къищтэжу.

И адэ и унэжь кlуэж хуэдэ.

И адэр сэ cукlaт?! («Лей къыщlызихар сыт?» жыхуиlэщ).

И анэ къызэрилъхуам хуэдэу пцlанэщ.

И анэ къызэрилъхуам хуэдэщ. (Хъыджэбзым хужаlэ, цlыху хейми хужаlэ).

И бзэгу мэхъу. (Зи мыlуэху зезыхуэм хужаlэ. «Лажьэ мэлъыхъуэ» жихуиlэщ).

И бзэгу lэфl къытенэжакъым.

И вагъуэр ижащ.

И гуэн лъапэ дзыгъуэ егъужынкъым. (Благъэ лъэрыхь зыгъуэтам ауан хэлъу хужаlэ).

И гур дзапэкlэ иlыгъщ.

И джэджьей бгъэм ихьыжынкъым. («Къыщхьэщыжын благъэ лъэрыхь игъуэтащ» жыхуиlэщ).

И жьэ lэкlэ щlалъхьа хуэдэ.

И залэ маещ.

И кlапсэкlэ щlилъэфыжащ.

И кlэм емынэр къилыкlащ.

И кlэр бжыхьым дихуэжащ.

И лыр и гъуэмылэу гъэ техьэнщ.

И лъэгуажьэ зэрытым и щхьэ щитам. («Щыцlыкlу дыдэм» жыхуиlэщ).

И лъэщl вы тетщ. (Зызыгъэхъеин щхьэх цlыху жьажьэм хужаlэ).

И напэ Тхьэм къитхьэщlыжащ.

И напэ мэс (Яубэрэжьам ayaныщlу хужаlэ).

И напщlэ телъщ.

И напlащхьэ бэгащ.

И напlэ хуэхьэлъэщ. («Гукъыдэж хуиlэкъым щыгуфlыкlыркъым, нэщхъейщ» жыхуиlэщ).

И напlэ хуэlэтыжкъым. (Щхьэкlуэ къызыщыщlауэ укlытэм хужаlэ).

И насыпыр ипэкlэ кlуащ. («Насыпыншэ хъуащ» жыхуиlэщ).

И насыпыр псым хуэдэу къокlуэ.

И нэвагъуэ къыхуокl. («Щlохъуэпс» жыхуиlэщ).

И нэ исщ, и псэ пытщ.

И нэ къоплъэ, и лъэ зокlуэ.

И нэ чы техуа хуэдэ. (3ыри имылъагъуж xуэдэу гузавэу къэзыжыхьым хужаlэ).

И нэ щlы илъагъуркъым. («Гукъеуэшхуэ хэтщ» жыхуиlэщ).

И нэбжьыц хэхуауэ илъагъуркъым.

И нэм бжэгъуу къыщlоуэ.

И нэм хуехь, и псэм хуехь.

И нэпсыкlэ щlеутхыкl.

И нэр бгъууэ хуэгъэплъэн. («Хуэхъущlэн, гъэшынэн» жыхуиlэщ).

И пэ щlым щыхъуэн. («Хуэхъущlэн, гъэшынэн» жыхуиlэщ).

И псэ вакъэжь щадыжэху псэуащ. (Гъащlэ кlыxь зиlам хужаlэ).

И псэр дзапэкlэ иlыгъщ. («Мэгузавэ, мэшынэ» жыхуиlэщ).

И пхъэ къигъэкlын хуэди пыlэ мэзагъуэ хуэдэ. (Дыщэ пыlэ зыщхьэрыгъ нысащlэ дахэм хужаlэ).

И пыlэ Мэздэгу члисэ хуэдэ. (Пыlэ папцlэ кlыхьым хужаlэу щытащ).

И пыlэ матэ жьажьэ хуэдэ.

И пыlэ пщхьэрыкъуащ. («3и гугъ пщlыр cытым уещхь» жыхуиlэщ).

И пыlэ щэ дридзеинщ. («Хуабжьу гуфlэнщ» жыхуиlэщ).

И татуугъуэщ. («Щылъэкl зэманщ» жыхуиlэщ).

И тхъушхщ. (3и тхъэгъуэм хужаlэ).

И Тхьэ зэреплъщ. («Дауэ ищlынуми хуитыр езырщ» жыхуиlэщ).

И тхьэкlумэ цlыв ирегъапщхьэ. («3еудэгу» жыхуиlэщ).

И тхьэкlумэ lуэнтlэн. («Быдэу гъэlущын, ущиин» жыхуиlэщ).

И тlроцэщ. («И махуэшхуэщ, и тхъэгъуэщ» жыхуиlэщ).

И унэр Тхьэм къибгъэжащ. (Фlы зэхъулlам хужаlэ).

И фэр шэхум хуэдэу пыкlащ.

И фочыку тхъу къикlми ерейщ. (lэщэм хуэмысакъым, ириджэгум хужаlэ).

И хьэ бажэ къиубыда?

И хьэжыкlэ псым хэуащ. (Нэщхъейм хужаlэ).

И хьэм сыкъешх. («И eмыкlум сыфlолlыкl» жыхуиlэщ).

И хьэмтетыгъуэщ. («И къулеигъуэщ» жыхуиlэщ).

И цlэ езэгъыжкъым. («Къытехьащ, и гурымыкъ къикlащ» жыхуиlэщ).

И шыкlэ мафlэ егъэуауэ. («Щlэхыу, пlэщlэгъуэкlэ» жыхуиlэщ).

И шыщхьэ былым изщ. («Хэхъуэшхуэ иlэщ» жыхуиlэщ).

И щэджыжь еlуэж. («Гъэтlылъыгъэу иlэр зэщlелъэщlэж» жыхуиlэщ).

И щхьэ бжьэ еуащ. («lуэхум щхьэуназэ хэхъухьащ» жыхуиlэщ).

И щхьэ зыфlеудыж. (Щlегъуэжауэ лъэмыlэсыжым хужаlэ).

И щхьэ и бэкъу дэлъу къэнащ. (Щхьэкlуэ зыщищlауэ цlыхум яхэмыплъэжыфым хужаlэ).

И щхьэ къыпфlыкlэ. («3и гугъу пщlыри уэри узэщхьщ» жыхуиlэщ).

И щхьэ мафlэм хэлъщ. («Гузэвэгъуэшхуэ, lуэхушхуэ хэтщ» жыхуиlэщ).

И щхьэ шэ итми шху итми, сщlэркъым. («Сцlыхуркъым, сытеплъакъым» жыхуиlэщ).

И щlыфэ машхэ. («Лажьэ мэлъыхъуэ» жыхуиlэщ).

И lэгу и lэнэщ. (Хьэлэлым хужаlэ).

И lумацlэ къоцlэфт.

Игъащlэкlэ узэрамышэн къафэжьщ.

Илъагъуу пlастэ ишхкъым. («Жагъуэу елъагъу» жыхуиlэщ).

Имытми, бгъууэ ухуэн.

Куэд игъэныщкlуащ («Куэд и нэгу щlэкlащ, и фэ дэкlащ» жыхуиlэщ).

Купраузым хуэдэу щхъуантlэщ.

Кхъуэ дэlуэкlэ ещl.

Кхъуэбанэ жылэу къинащ. («Мыкlуэдыжщ» жыхуиlэщ).

Кхъуэм хуэдэу пшэрщ.

Кхъуэн и кхъуэцщ. (Цlыху куэдым ямыгъэзащlэу lуэхур зым адрейм ириущхьэсу щыщытым деж къапсэлъ).

Кхъуэщын бадзэ ихуащ. (Гъумэтlымэ кlыxь зыщlым хужаlэ).

Кхъухь къекlуэлlапlэщ. (Цlыху куэд зыкlэлъыкlуэ унагъуэм хужаlэ).

Къадзыгъуэ банэу къыпхоуэ.

Къалэжькlэ щогугъ. («Къыкъуэнэнкlэ щогугъ» жыхуиlэщ).

Къанжэ хуэдэ мэкlакlэ.

Къэгъэжь гыну дыджщ.

Къэдабэ хуэдэ. (Пасащэу, и чэзу къэмысауэ зызыужьу и гъуэ к!уэдыжым хужаlэ).

Къэнэмэт и лlыукlым хэхуащ («Къаугъэшхуэ хэхуащ», жыхуиlэщ).

Къызэрысщэхуамкlэ узощэж. («3эрызэхэсха дыдэу бжызоlэ» жыхуиlэщ).

Къысхуэзымыщlэ къыдэзыщlей. (Къэуат зыщlэмылъ шхыным хужаlэ).

Къысхуэупсэ псэlух. (Уигъэгуфlэ и гугъэу узыгъащтэм хужаlэ).

Къысхуэфl и псэ Къубгъан быдзым хуэдэу къож.

Къуршым цы lуданэкlэ къекъу.

Кlапэ къыпыкlащ. («Къулей хъуащ» жыхуиlэщ).

Кlапэм хуэдэу пшэрщ.

Кlэмужыр иритащ.

Кlэн махуэ кърихуащ. («И насып къэкlуащ» жыхуиlэщ).

Кlэпlейкlэ нэф и уасэкъым.

Кlыгуугу и гъыбзэ къреш. («Мэтхьэусыхэ» жыхуиlэщ).

Кlыгуyгум и шхыгъуэ бзу. (3ыпэмылъэщынум, зыlэщlэкlуэдэнум зыпызышэм ауаныщlу хужаlэ).

Лыгъей мафlэр идзащ. («Къаугъэшхуэ къигъэхъеящ» жыхуиlэщ).

Лъэгуажьэмыщхьэ зэрогъащlэ. («3эрыхэгъэзыхьауэ зоныкъуэкъу» жыхуиlэщ).

Лъэданэ инащ («Къигъэзэжыххэркъым» жыхуиlэщ).

Лъэпщ и уадэр къытихуэ.

Лъы нэпс щlегъэткlу. («Мэгуlэ» жыхуиlэщ).

Лlы и жэщщ. (Жэщ кlыфlым хужаlэ).

Мазэм «хуэзанщlэу» зыгъэтlылъам нэхъей.

Маскlэр къыlуролъэлъ. (Хъыжьэм, пхъашэм хужаlэ).

Мастэ пlэпыхумэ, къэпщтэжын хуэдэщ.

Мастэнэм къызэрыфlачащ.

Мастэу си гум къыхоуэ.

Мафlэм хуэдэу пщтырщ.

Мафlэхьэ укъэкlуа? («Щхьэ упlащlэрэ» жыхуиlэщ).

Мацlэм хуэдэу куэдщ Мацlэм хуэдэу шхэрейщ.

Мащэ зэвымpэ гузэвэгъуэмрэ.

Мэз нэщl ущыlа? («Сыту хуабжьу умэжэлlа» жыхуиlэщ).

Мэз джэд пхуэгъэсэн? (Мэз джэдыр гъэсэгъуейщи аращ псэлъафэр къызытекlыp).

Мэкъупlэр зейм хуэзащ. («Къыфlэмыкlынум хуэзащ» жыхуиlэщ).

Мудар и кхъэ нэпцl.

Мывэ тыкъырщ. (Цlыху быдэм, бахъылым хужаlэ).

Мывэм хуэдэу быдэщ.

Мывэри вагъуэри ишхынущ. (Мэжэлlэкъуам хужаlэ).

Мыжейуэ пщlыхьэпlэ елъагъу.

Мылым техьа вы нэхъей. («Мэшынэ, мэкlэзыз» жыхуиlэщ).

Мылым хуэдэу щlыlэщ.

Мыри къамылкъым, мори мылыфкъым.

Мыщэбзу зеущэху.

Набжьэ щlэлъщ. (Цlыху кlейпейм, бзаджэм хужаlэ).

Натlэ ирищащ. («Мурад хуищlащ» жыхуиlэщ).

Нэ фыгъуэ зиlэ трагъаплъэркъым. («Апхуэдизкlэ дахэщ, фlыщ» жыхуиlэщ).

Нэгъабэ лlам лъэщlыхьэжащ.

Нэдым хуэдэу къуащ.

Нэм къыщlэlэбэр плъагъуркъым.

Нэмыцэ и цейуэ зэрелъхьэ. (Щыгъын куэд зэтезыкъуэм хужаlэ).

Нэуфlыцl щхьэрыуэ.

Нэщыхуэ пщlыну бгъуэтынукъым. (Гъуэтыгъуейм хужаlэ).

Нобэризэрэ пщэдей закъуэрэ.

Пасэрей фотэр щыlэжкъым. («Пасэрей делагъэр щыlэжкъым» жыхуиlэщ).

Пащlэlуантlэ иритыжащ. («Щlигъэбыдэжащ» жыхуиlэщ).

Пасэрейм я шатэ шхыкlэ. (Еплъ тхыдэм).

Псэ зэпылъхьэпlэщ.

Псэ хилъхьэфкъым ахъумэ имыщlыф щыlэкъым.
 
Псэхэхым хуэдэу шынагъуэщ.

Псибл икlащ. («Жыжьэ хъуащ, бгъуэтыжынукъым» жыхуиlэщ).

Псом ящхьэу зи гуащэщхьэ къуий.

Псыдзэ ящlэужа хуэдэ. (Хьэгъуэлlыгъуэм къыщlэхужа бынунагъуэм хужаlэ).

Псым хуэдэу пlащlэщ.

Псым хуэдэу уаулъагъу. («Фlыуэ уаулъагъу» жыхуиlэщ).

Псырылъэ ишам хуэдэщ.

Псы lуфэ мылу lуригъэхащ.

Пхуэзыгъуэт искъым. («А узыщыгугъыр къохъу лlэнкъым» жыхуиlэщ).

Пхъампэм хуэдэщ. («Уэдщ» жыхуиlэщ).

Пхъэ зэгуэгъэзам дэгъэплъын. («Гъэшынэн, гъэlурыщlэн, хуэткlиин» жыхуиlэщ).

Пхъуантэм хуэдэщ. (Унэ узэда къабзэлъабзэ цlыкlум хужаlэ).

Пцlащхъуэ унэти, лъэлъэжащ.

Уафэм пкlэлъей йумыдз, дзасэм тхъу пумыlу. («Пхузэфlэмыкlынум зыкlэрумыщlэ» жыхуиlэщ).

Уафэр къащхъуэщ, щlылъэр щхъуантlэщ.

Уэсу къригъэсащ. («Куэду къихьащ, къишащ» жыхуиlэщ).

Уэсым хуэдэу хужьщ.

Удэплъеймэ, уафэщ, укъеплъыхмэ, щlылъэщ. (Щlыпlэ нэщlым хужаlэ).

Уи ажэ си бжыхь къыумыпх.

Уи гъусэр ирыуигъэпхынщ. (Ерыскъы lэфlым хужаlэ).

Уи дзэ къэкlаи. (3и мыlыхьэ щыгугъыр ауан иращlу жраlэ).

Уи натlэ къикlыкl. (lыхьлыхэм, ныбжьэгъухэм ягy иримыхь щlагъуэу тепсэлъыхьым, зыхуэзыгъэфащэм жраlэ).

Уи нэ фlэбэщ, уи lэ бэгащ.

Уи псалъэ мыкlуэду уи уз укlуэд.

Укъиукlри къыпкlуэцlыпкlэжакъэ!

Укъызэзэуэнумэ, ди деж накlуэ. (Къэрабгъэр ауан иращlу жаlэ).

Укlуэми ужэми, сом ныкъуэщ.

Улlмэ, щхьэм уемыуэ.

Факъырэ ахъшэ хуэдэ.

Фатlий и мазэу къухьэжащ.

Фэндым хуэдэу бэгащ.

Фэрэ къупщхьэм хуэкlуащ.

Фо ушхи, псы уифэж.

Фом хуэдэу lэфlщ.

Фомрэ цымрэ хуэдэщ. (Фlыуэ зэрылъагъу цlыхуитlым хужаlэ. «Я гур зэкlэрыпщlащ» жыхуиlэщ).

Фочыкум хуэдэу захуэщ.

Хэдэ-хэплъэ хэплъэ-хэкlыж.

Хэт и мэлыфэ, хэт и фэlуадзэ.

Хэтlэ-хэсэ зэрогъащlэ. («3эрыхэгъэзыхьауэ зоныкъуэкъу» жыхуиlэщ).

Хыв хьэ ебэнауи илъагъуркъым.

Хыв ятlэ хэс хуэдэ.

Хывым хуэдэу кlуэцlрыкъуэщ.

Хывым яса жэмыжь хуэдэщ.

Хым нитlкlэ хигъэплъащ. («Куэдым иригъэгупсысащ», е «Куэдым щигъэгугъащ» жыхуиlэщ).

Хъыджэбз хьэщlэжьым къыдиlущ. (lуэхум щымыщ псалъэ къыхэзыlум ауаныщlу хужаlэ).

Хъытыдж и банэм хэlэбащ. («Бжьэцым къуацэкlэ хэуащ» жыхуаlэм хуэдэщ).

Хьэ бзэгу хуэдэ пlащlэщ. (Кхъуей, щlакхъуэ сыт хуэдэ бзыгъэ пlащlэхэм хужаlэ).

Хьэ губзыгъэ щышхэнкъым.

Хьэ гъуэгур етын. («Гъэпудын» жыхуиlэщ).

Хьэ зэрышхым хэкlуэдащ.

Хьэ фызышэ нэхъей. (Нэмыс зыхэмылъ гуп зэрызехьэм хужаlэ).

Хьэ щэхурыпхъуэщ.

Хьэбжьыдзэу гъэлъэн.

Хьэгъуэлlыгъуэ чейуэ зэрадзэ.

Хьэдагъэншэ хьэдэ.

Хьэдэ изыхам нэхъей.

Хьэдэм хуэдэу фагъуэщ.

Хьэдэншэ хьэдагъэ.

Хьэдэтемыхьэж зэрыщlащ. («3эфlэкlуэдыпащ» жыхуиlэщ).

Хьэдэlуситlми хэнащ.

Хьэдзыгъуанэм къуацэкlэ хоуэ.

Хьэдзыгъуанажэм бжыкlэ пэувам нэхъей.

Хьэжыгъэ щlыхуэрэ шэ щlэхуарэ. («Тlури къэуатыншэщ» жыхуиlэщ).

Хьэиху -бжэхуэщl.

Хьэлlамэ гъэва.

Хьэлlамэ тlовэ. («Узэрыгугъэм щыщыlэкъым» жыхуиlэщ).

Хьэм драху, бжэм дыхуащl.

Хьэм и унэ щlыкlэщ. (Хьэр щlымахуэм щыпlыщlэкlэ «гъэмахуэр унэ сщlынщ» жеlэ, ауэ хуабэ зэрыхъужу Апхуэдэурэ илъэс къэс йокlуэкl жаlэ).

Хьэм иригъэхьащ. («Иубащ» жыхуиlэщ).

Хьэм къупщхьэ яхэбдза хуэдэщ.

Хьэм уеуэмэ, абы ятохуэ. (Лъэпкъышхуэм хужаlэ).

Хьэм щичын щыгъкъым.

Хьэмэмым хуэдэщ. (Унэ хуабэм хужаlэ).

Хьэмрэ джэдумрэ хуэдэщ. («3этеплъэ хъуркъым» жыхуиlэщ).

Хьэмышх къупщхьэжь. («3ыми зэримыпэсыжу къэнэжа» жыхуиlэщ).

Хьэндыркъуакъуэ псэф хуэдэ.

Хьэндыркъуакъуэ щэ къыпкlа хуэдэщ. (Бэlутlэlу куэд зэуалlэм хужаlэ).

Хьэкlэр пкlэм нос. (Сабийр щыхьэкlэкlэ жаlэ).

Хьэпlацlэ кърих нэхъей. (Пэщэщэхым хужаlэ).

Хьэр егъэжь. (3ыхуэныкъуэу зыхуэгузавэ хьэпшыпыр зымыгъуэтым хужаlэ).

Хьэр псафэ ешэ. («Имылэжь lуэху щыlэкъым» жыхуиlэщ).

Хьэрэкъуакlэ дыхьэжащ. («Щыlэжкъым, куэд щlащ зэрыкъутэрэ» жыхуиlэщ. 3ыхужаlэр хьэпшып, щыгъын, lэмэпсымэ хуэдэхэращ).

Хьэсэкlэу къыдэкlащ. («Лей хъуащ» жыхуиlэщ).

Хьэтх утесу псафэ укlуэ! (Нэхъыщlэ къепсамэ, ауаныщlу, гушыlэу жраlэ).

Хьэтхымрэ хьэпщэмрэ сыт я зэхуаку. («Апхуэдэу зэгъунэгъущ» жыхуиlэщ).

Хьэуэ башщ. (Дэнэкlи ядзу lуэхутхьэбзащlэу щыт цlыхум хужаlэу, щытащ).

Хьэурыхум хуэдэу къехущыхь.

Хьэщхьэм хьэпlацlэ ирещlэ. («Хуабейщ» жыхуиlэщ).

Хьэlупс ящlащ. («Псори хуолъ, жьэгъуlугъу ящlащ» жыхуиlэщ).

Хьэlусыпэ зратым ящыщщ. («Нэхъ хэlэтыкlахэм ящыщщ» жыхуиlэщ).

Цыджанышу къегъафэ.

Цыжьбанэу зызэрегъапщхьэ.

Цым и кlуапlэмкlэ трелъащlэ.

Цыри щlэпри зэхиджащ.

Цlраужьым хыхьэжащ. (Ц l р а у ж ь - пабжьэ. «Бгъуэтыжынукъым» жыхуиlэщ).

Чэщей щыкъум хуэдэщ. (Къабзэм хужаlэ).

Чы мащlэ бжыхь щlагъуэ. (Набжэм ещхьу хуа бжыхьщ. «Ирахьэлlэшхуэ щымыlэу ягъэзэщlа lуэху» жыхуиlэщ).

Чын хьэгуагуэу зэрахуэ.

Шэ икlам хуэдэщ.

Шэкlэ тхьэщlа хуэдэ къабзэр (Цlыху хейм хужаlэ. Цlыxy къабзэ дахэми хужаlэ).

Шэми шхуми шатэ тlэкlу.

Шэтlэгъуэблкlэ япlа хуэдэ. (Быртlымым хужаlэ).

Шэхудэм хуэдэу фlейщ.

Шурэ лъэсрэ я зэхуакущ.

Шы лlа хьэ енэцl хуэдэ.

Шыбжийм хуэдэу сырщ.

Шыбзэм хуэдэу гъуанэщ.

Шыбзыхъуэ уанэу зэщlоскъыскъэ.

Шыгъуу ткlунукъым, псыуэ ирафынукъым. («3ыри къыщыщlынкъым» жыхуиlэщ).

Шыгъушыпс зэраутхыжащ. («3эфlэкlуэдащ» жыхуиlэщ).

Шыгъушыпсым хэлъу нэху игъэщащ.

Шыпсэ еlуатэ. (Хъыбарыпцl е хъыбар мыхьэнэншэ щыlуатэм хужаlэ).

Шыр бэзэрым пшэнумэ, уэшх къешхыу, былымыр бэзэрым пхунумэ, жьы къепщэу.

Шыфэ гъуру мэпсалъэ.

Шыфэ и уэрэдщ. («Кlэи пэи иlэкъым» жыхуиlэщ).

Шыщlэ къамылъхум уанэ хузэщlалъхьэ.

Щам и бжыхьу ирегъэкlуэкl. (Еплъ таурыхъым).

Щхьэ гъэва хуагъэтlылъа хуэдэ. (3ы щlыпlэ кlуэну хуэпабгъэм хужаlэ).

Щхьэж и унэ бжэн лъакъуэ. (Гупыр щызэбгрыкlыжым деж гушыlэ псалъэу жаlэ).

Щхьэлыкъуэ lэнэежэ нэхъей.

Щыз хэхъуащ. («Хуабжьу гуапэ щыхъуащ» жыхуиlэщ).

Щымышхэм иригъэтlэхъуащ.

Щlалэ унэ джэдэщ. (Хабзэ зэрымылъ унагъуэм хужаlэ).

Щlыжь бажэ хуэдэ.

Щlымахуэ вабдзэжьу хыфlадзэжащ.

Щlымахуэ мэракlуэ. (Имыгъуэтынум щlэупщlэм ауаныщlу жраlэ).

Щlыр зэгуэхури я кум дэхуащ.

Щlыр хьэлывэ ищlащ. (Зи бын куэд лlам гущlэгъу хуащlу хужаlэ).

Щlыр lэгуфэкlэ къегъазэ. («Мэгу lэ» жыхуиlэщ).

Щlыуэ зытетыр илъагъуркъым. (Гукъеуэшхуэ зиlэм хужаlэ).

Щlыщlэ мэшу и щхьэр иpешэх.

Япэ къауэр къытохуэ. (Бэlутlэlу куэд къызэуалlэм хужаlэ).

Ятlэм хуэдэу пшэрщ.

lэбжьанэтез хъуркъым.

lэбжьанэм хуэдэу джафэщ.

lэжьэкъур иреч.

lэзэкlэ-lэзэпэ.

lэкlуэцlым ижын хуэдэ. (Цlыху, псэущхьэ псыгъуабзэм хужаlэ).

lэманту къегъэбжын. («Гужьеигъуэ хэдзэн» жыхуиlэщ).

lэмыщlэ фощ. (Мащlэу фlым хужаlэ).

lэнэ лъакъуищщ.

lэнэ-lэтэ зэщlилъхьэжащ.

lэпэ-лъапэр къощ. («Къабзэлъабзэщ» жыхуиlэщ).

lэпэ-лъапэр печ. (Дэтхэнэ зы мащlэми, дэтхэнэ ебзыхьэкlами хужаlэ).

lэрэ жьэрэ зэхуихьакъым.

lэрэ нэрэ я зэхуаку. («Напlэрыпlэм» жыхуиlэщ).

lэшрыl хьэнтхъупсу зэхэлъщ.

lу бахъэм ехь. («Псынщlэ дыдэщ» жыхуиlэщ).

lулъэфи, банэ тепlэ.

lупскlэ ипlащ.
 
Адыгэ Хабзэ