Вход  RSS

ХАБЗЭ

 

Псори Зыщ - псори Хыщ.   Хым и бзэр - зыбзэщ.   Хым и бзэр - Хабзэщ

Главная » Статьи » Статьи

Хабзэ. Адыгэ псалъэжьхэр (зэмыл1эужьыгъуэхэр) / Черкесские пословицы (разное)
 
Абы нэхъ лажьэ акъужьым къимыхькlэ. («Ар lуэхукъым», - жыхуиlэщ).
 
Адакъащlэрэ хущlэ пастlэрэ.
 
Адыгэ хабзэр адэ щlэиныжьщ.
 
«Адыгэ вакъэ лъэныкъуэкъуэу схуэшхэкъым, шхэуэ уэрэд схужиlэкъым», - жиlащ шейтlаным.
 
Ажалым «сынокlуэ» жиlэркъым.
 
Ажалыр зэмыпlэщlэкlым къэмысын фlощl.
 
Ажалыр ныбжьэгъукъым, къыпхуеймэ, къоупщlэркъым.
 
«Ажэр зыдыгъуам ажафэ техыгъуэм сыкъищlэнщ», - жиlащ зи ажэ ядыгъуам.
 
Ажэр мэлым я пашэщ.
 
Алащэм уеуэмэ, мэлъэхъу, мылъэхъухэр шыдщ.
 
Алъпым дыгъужь хуэлъэщ.
 
Алъпыр къалъ-гъулъкlэ ягъашхэ (Къалъ – удз лъэпкъщ).
 
Анэ зиlэ нэхърэ lэ зыпыт.
 
Апэсищкlэ къызощэху, сом ныкъуэмкlэ сощэж – фейдэр здэкlуэр къэщlэж!
 
Апхуэди мэхъу, шкlэхъужьи малlэ.
 
Аргъуей мыдзакъэ щыlэкъым.
 
Аргъуейм и куэпкъ щыхахым: «3ыхэпхми еплъ, хэпхми еплъ»,- жиlащ.
 
Аслъэныр мэзым ехъумэ, езыми мэзыр ехъумэ.
 
Ахъмэт и фо изщ, улъэмыlэсмэ, сыт и сэбэп? (Еплъ таурыхъым).
 
Ахъшэ умыlыгъыу бэзэрым укlуэри, джыдэ умыlыгъыу мэзым укlуэри зэхуэдэщ.
 
Ахъшэ уиlэмэ, бохъшэ бгъуэтынщ.
 
Ахъшэр бзум хуэдэщ, къыбжьэхолъатэ, lолъэтыкlыж.
 
Ахъшэр къыздикlам мэкlуэж.
 
Ахъшэр зэрыпlэщlэкlыным пылъщ.
 
Ахъшэр псым хуэдэщ.
 
Ахъшэр убыдыгъуейщ.
 
Ахъшэр уи жып илъу lэфlу уигъэжейркъым.
 
Бабыщ псым итхьэлэкъым, мэлыхъуэ хьэм ишхкъым.
 
Бадзэ и дзапэ узылъэщ.
 
Бажэм дыгъужьибгъу къегъапцlэ.
 
Бажэм и фэр и бийщ.
 
Бажэм и хьилагъэр япэ итщ.
 
Бажэм я нэхъ lущыр и гъуэм щаубыд.
 
Бажэр зытраукlэр и фэщ.
 
Бажэр ныбажэ хъумэ, дыгъэмыхъуэ мэлъыхъуэ.
 
Бажэр ущу ежьэмэ, мэщакlуэ.
 
Балий хадэ уиlэмэ, бжэндэхъур зищlысыр пщlэнщ.
 
Банэм и щlыб ухъу. («Тпэlэщlэ ухъу» жыхуиlэщ).
 
Бацэ япхъ, цы япхъэх. («3аужьыж» жыхуиlэщ).
 
 
Бэмпlэгъуэ лъхуэри зэгуэудыгъуэ къилъхуащ. (Зы зэгуэпыгъуэм нэхъ зэгуэпыгъуэж къытехъуэмэ, жаlэ).
 
Бгым джэдыкlэкlэ еуэ.
 
Бгым натlэкlэ еуэ. (Мы псалъитlми къарыкlыр зыщ: «Зыри пхуэщlэнукъым» жыхуиlэщ).
 
Бгыр щlым и lунэщ.
 
Бгъэ быдз нэхърэ ly быдз.
 
Бгъэтхъуэнумэ - тхъуэ лъэпкъ, бгъэжэнумэ - гъуэ лъэпкъ. (Зи гугъу ищlыр шыщ).
 
Бгъурыкъузэ нэхърэ екъузэх. (Б г ъ у р ы к ъ уз э - шыныбэпх; е к ъ уз э х - лъэрыгъ. «Лъакъуэр лъэрыгъым имылъмэ, шыныбэпхым къыпхуищlэн щыlэкъым» жыхуиlэщ).
 
Бдзэжьейр псы къудейкlэ ирикъутэмэ, бдзэкъунтх фlэхуэнтэкъым.
 
Бжэмышх нэщl жьэм хуахьыркъым.
 
Бжэн и дзэ lухурэ? («Щымыlэ бгъуэтын» жыхуиlэщ).
 
Бжэн къуийр бжьакъуэ лъыхъуэ ежьэри и тхьэкlумэ хилъхьащ.
 
Бжэн къуийр псым хэплъэмэ, «сыщlалэщ» жеlэ.
 
Бжэн лъакъуэ къурыкъу и телъхьэщ.
 
Бжэн мылlэн бэрэжьей хуэщщ.
 
Бжэнми жьакlэ тетщ. («Акъыл имыlэмэ, ныбжьым сыт и пэрмэн» жыхуиlэщ).
 
Бжэныжь зи лlэжыгъуэм прамыжыщхьэ здехьыж.
 
Бжэным и кlапэр и кlуэцlым илъщ.
 
Бжэныр ефэри, дыгъужьым езэуэну кlуащ.
 
Бжьакъуитl щхьэкlэ хъун бэгъуам хокlыж. («Акъылыншэщ, былымым хуэдэщ» жыхуиlэщ).
 
Бжьахъуэм и фор зэбграхти, езыми зы фо lэмыщlэ къыхихыжащ.
 
Бжьэ матэ зи куэдым и жьантlэ дегъэувэ.
 
Бжьэ уиlэмэ, щунэфыр зищlысыр пщlэнщ. (Щ у н э ф - бжьэ зышх бзущ).
 
Бжьэм фо здэщыlэр ещlэ.
 
Бжьэр уэмэ, мэлlэж.
 
Бжьэхуцым мафlэ пхухэгъэпщкlуэнкъым.
 
Бжьэцым къуацэкlэ хэуащ. («lуэхур зэlигъэхьащ» жыхуиlэщ).
 
Бжьыныхур хущхъуэщ, бжьыныщхьэр щхъухьщ.
 
Бжьыхьэ бадзэ дзэкъэрейщ.
 
Бжьыхьэ жэщ щэрэ минщ. («Куэдрэ зызэрехъуэкl» жыхуиlэщ).
 
Бжьыхьэ жэщым вырэ шырэ йокlуадэ. (Зэрыкlыхьым щхьэкlэ жаlэ).
 
Бжьыхьэ мафlэр гуапэщ.
 
Бзаджэм лъакъуэ куэд щlэтщ.
 
Бзаджэм фlыр доунэхъу.
 
Бзэгум цlыхур зэрегъэукl.
 
Бзэгур гу и тэрмэшщ.
 
Бзэгур шэм нэхърэ нэхъ жэрщ.
 
Бзэр зэзым нэхърэ нэхъ дыджщ, фом нэхърэ нэхъ lэфlщ, джатэм нэхърэ нэхъ жанщ.
 
Бзу лъакъуэ къупщхьэ хахкъым.
 
Бзум я мыфэгъум си мэш ешх.
 
Бзур зышхынум lуоджагуэ.
 
Бийм и пlалъэр ущыlущlэщ.
 
Бланэм и лъагъуи и убыди зы хъукъым.
 
Бланэр жэр щхьэкlэ зэраукlыр шыщ.
 
Блэ зэуар аркъэным щощтэ.
 
Блэр зытраукlэр и шэрэзщ.
 
Блэр и щхъухь ихьыжкъым.
 
Блэр уеуэху мэбэг.
 
Ботэщейм Дол унафэ ирагъэщlри езым я гу ely ящlэж.
 
Быдзышэ хъунщ жызори сошх жызыlам нэхъей.
 
Былым къыпэкlу нэхърэ насып къыпэкlу.
 
Былымым зейр и ажалщ.
 
Былымым и нэр шхыным ирещl.
 
Былымыр жьы зэрыхъур и фэщ.
 
Былымыр зейм емыщхьмэ, хьэрэмщ.
 
Бырулым шибл я кlэн хэлъщ.
 
Бакъэжьылъэ шынэкъым.
 
Вы хьэху къуозымытынум вы щэгъу ухегъэн.
 
Вы хъунур шкlэ щlыкlэ уощlэ.
 
Быгъуэжьыр къуэрашэщ, гур зезышэр гурыгъщ, ныбэр зымыгъагъыр хьэлущ.
 
Бым и бжьакъуэ и хьэлъэкъым.
 
Бым лъэмыlэсыр гуфэм йоуэ.
 
Бым худэмышыр и вейщ.
 
Быр гъуахъуэри хъуным хидзащ. (Тхъэгъуэ хэхуам хужаlэ).
 
Гу нэхъ жэр щыlэкъым.
 
Гуэным имылъмэ, lэнэми телъкъым.
 
Гуэныхь гулъэ зезышэм гуэныхь фэнжей худрадзей.
 
Гуэрэфыр гухэлъэфщи, фэрэкlыр гуимыкlыжщ.
 
Гуэрэфыр узыгъуибл поув.
 
Гуэшакlуэ lыхьэншэщ.
 
Губзыгъэм и гуlэгъуэр делэм и гуфlэгъуэщ.
 
Гугъуехь зымылъэгъуам гъуэгуанэ хуэшэчкъым.
 
Гугъуехь зымышэчар лlым хабжэркъым.
 
Гyeмыly хъыбарыр щlэх зэлъащlыс.
 
Гужь зиlэр вакъэжькlэ мауэ.
 
Гум дэбгъафэр фэм къеlуатэ.
 
Гум емыкlур нэми екlукъым.
 
Гум илъыр жьэм жеlэ.
 
Гум илъыр нэгум къыуегъащlэ.
 
Гум къэмыкl лажьэ къыпщыщlкъым.
 
Гум хэщlмэ, пащlэм хоз.
 
Гур жьы хъукъым.
 
Гур зэрыгъум дыгъур ирокlуэ.
 
Гур зэрыкlуэдыкlыр и шэрхъщ.
 
Гур зезышэр гурыгъщ.
 
Гур здэкlуэм кlуэфыр лlыфlщ.
 
Гур здэщыlэм нэр мэlэбэ.
 
Гур уфэрэкlмэ, щlалэм и ягъэщ.
 
Гушыlэр Тхьэм и щlасэщ.
 
Гуlэ и lэпэ йодзэкъэж.
 
Гъатхэ бацэри бжьыхьэ цыжьри тегъуауэ пхуэщ ухъу.
 
Гъэрихым щауэр мэшэс.
 
Гъэшыр зыщыбэм цlыхур щыбейщ.
 
Гъуабжэ псори мыщэкъым, лыд псори дыщэкъым.
 
Гъуэгy напщlэ сабэм мэкъу щеуэкъым, ер зэуа жыгым пщlащэ къыпыкlэкъым.
 
Гъурым цlынэри дос.
 
Гъусэ пэплъэрэ пlалъэтесымрэ шэчыгъуейщ. (П l а л ъ э т е с - пlалъэм упэплъэу ущысын).
 
Гъусэ мыхъурэ lэщэ мыхъурэ. («Тlури зэхуэдэщ» жыхуиlэщ).
 
Дауэ сщlыми дауэ хъун, дауэ хъуми дауэ сщlын?
 
Даущыфlыр щылъу даущ бзаджэр мэlу.
 
Дахагъэм гyp егъэгушхуэ.
 
Дахэ псори дахэкъым.
 
Дахэм еплъыр нэщхъыфlэщ, шыфlым тесыр хуэбгъакъэщ.
 
Дахэм и напэ пlастэ ирагъэпщlыркъым. (Дахагъэ къудейр мащlэщ, фlыгъэ хэлъын жыхуиlэщ).
 
 
«Дахэр лыращ» жиlащ хьэфизым.
 
Даlуэ шхиипэ тоувэ. («Даlуэм насып къохъулlэ» жыхуиlэщ).
 
Дэгум жиlэн егъуэт, нэфым игъуэтыр екъуз.
 
Дэгум псори дэгу фlощl.
 
Дэгум щхьэкlэ гъуор лейуэ джэркъым.
 
Дэlуакlуэ укlуэмэ, шхиикlэ мыгъуэ.
 
Делэ бзаджэ нэхърэ делэ дыдэ.
 
Делэм куэд ищlэ къыфlощlыж.
 
Делэр гугъэурэ жьы мэхъу.
 
Делэр жылэу ясэркъым.
 
«Ди жэмыр зышха дыгъужьым кхъуэлым хуэдэу сигу щыкlащ» жызыlам нэхъей.
 
Ди зы мэл хэтщ, дэри зэ дывгъэфий. («Дэри ди lуэху хэлъщ» жыхуиlэщ).
 
«Ди фэр бэзэрым щызэхуэзэжынщ»,- жиlащ бажэм. (Еплъ таурыхъым).
 
Дол и къуэрдэ йодыгъуэж. (К ъ у э р д э - тыкуэн хьэпшып цlыкlуфэкlу).
 
Дунейр зыгъэнэхур зы дыгъэщ.
 
Дунейр и тхъэгъуэми, губзыгъэр гукъеуэншэ хъуркъым.
 
Дыгъэ лъакъуэ къыпхуэубыдын?
 
Дыгъэр зытемыпсэр щыlэжкъым.
 
Дыгъу цlыкlукlэ къемыжьэ дыгъушхуэ хъуркъым.
 
Дыгъужьитl зы гъуэ изагъэкъым.
 
Дыгъужьитl я щlыб зэхуагъазэкъым.
 
Дыгъужьым зэ пхъуэгъуэкlэ зигъэнщlрэ?
 
Дыгъужьым и дзэр шымэ, псафэ макlуэ.
 
Дыгъужьым ишхыр и фэкlэ епшыныж.
 
Дыгъужьым ишхари имышхари тохуэ.
 
Дыгъужьым лы игъуэтмэ, псы игъуэтыркъым.
 
Дыгъужьым мэл щихькlэ зыфlихьым хуеплъэкlыжкъым.
 
Дыгъужьым мэл щихькlэ, и нэпкъыжьэ еплъкъым.
 
Дыгъужьыр жьы хъумэ, хьэм я джэгуалъэщ.
 
Дыгьужьыp зэдзакъэр и lыхьэщ.
 
Дыгъужьыр зыщ~зеуалэм мэлым зыщагъэпсэхукъым.
 
Дыгъужьыр къепхуэкlыурэ мэл кlапэр пеуд.
 
Дыгъум пабжьэр и дэlэпыкъуэгъущ.
 
Дыгъум щlыгъур и дыгъуэгъущ.
 
Дыгъуэри дыгъужьри къаущэкlу.
 
Дыгъурыгъуур мэжэщlалlэмэ, и шырыр ешхыж.
 
Дыщэ къэзыгъуэт кlэншыгъулъэ иредзэ.
 
Дыщэр куэншыбым хэлъкlи лъийркъым.
 
Дыщэр къыщыщlахми щылъапlэщ.
 
Дыщэр уэсу къесмэ, уасэ иlэнтэкъым.
 
Джалэри къотэджыж.
 
Джалэу и lупэ зэгуэудами ерейщ.
 
Джалэрей и натlэ быдэ мэхъу.
 
Джатэр ижмэ, щабэщ.
 
Джэгу пэтрэ нэ иращl.
 
Джэгум пагуэ къокl.
 
Джэгум хэту зэшам нэхъей.
 
Джэгум хэту «Си гъуэншэджыр къызэтыж» жызыlам нэхъей.
 
Джэд жыпlэми, зы джэдыкlэщ.
 
Джэд лъакъуэрэ хьэ лъакъуэрэ зубыда щыlэкъым.
 
Джэд мыкlэцl пшэрщ.
 
Джэд пшэр къэбубыдынумэ, адакъэм бгъурысым епхъуэ.
 
Джэдгын зи жагъуэм и пащlэ щlыlу къытокlэ.
 
Джэджьейм джэдыр егъэсэж.
 
Джэдрэ пэт щыфlагъэжкlэ мэлъэпlастхъэ.
 
Джэду гъунэгъурыпщщ. (3и унэ гъунэгъуу нэгъуэщl щlыпlэ жэщ щыlэм ауаныщlу хужаlэ).
 
Джэдум и щхьэр зэрыкlым ипкъри йокl.
 
Джэдум хуэмыгъэпщкlур и вейщ.
 
Джэдур лым лъэмыlэсмэ «мэ щоу» жеlэр.
 
Джэдур дзажэм лъэмыlэсмэ, «бэрэзджщ» жеlэ. (лы щамышх махуэм бэрэзджкlэ еджэу щытащ).
 
Джэдур дзыгъуэкlэ лlыхъужьщ.
 
Джэдыкlэ къэзыдыгъум джэди къидыгъунщ.
 
Джэдыкlэ пэтрэ фэ тlуащlэ иlэщ.
 
Джэдылlэм зыдахьа бабыщ.
 
Джэдым фэнд кlэрыщlащ. (3эрышхэрейм щхьэкlэ жаlэ).
 
Джэдыр псы щефэкlэ уафэм доплъей.
 
Джэдыр щыкъакъэм щокlэцl.
 
Джыдащхьэр кlуэдмэ, джыдэкlыр ягъэсыж.
 
Джыдэр кlуэдмэ, и кlыp дыщэщ.
 
Дзасэм тхъу пызагъэрэ?
 
Дзасэри мылыцlу, лыри мыцlынэу.
 
Дзэкlэ мащlэу, хьэщlэкlэ куэду.
 
Дзэр къэсащ, псыр къиуащ.
 
Дзэр узыншэху, шхалъэм зегъэпсэху.
 
Дзэр lуришхэн къудейкъым, дахагъэми щыщщ.
 
Дзыгъуэ нэпсейр шэм етхьэлэ.
 
Дзыгъуэ цlыкlурэ пэт lэтэшхуэм ипlытlыркъым.
 
Дзыгъуэм и цыр кlыp хъумэ, щlыlэлlэх мэхъу. (Щыкlыгъуафlэм ираlуэкl).
 
Дзыгъуэнэфрэ пэт къуалэбзум хабжэ.
 
 
Дзыгъуэр гъуэм имыхуэмэ, фэлъыркъэб зыкlэрещlэ.
 
Дзыхь зыхуумыщl щыкъур мэкъутэ.
 
Е вындыжь хэшэнщ, е жьуджалэ хэшэнщ.
 
Е зыхэлъыр хьэгъуэлlыгъуэм мэятэ.
 
Е махъшэ лlэнщ, е махъшахъуэ лlэнщ.
 
Егъэджакlуэр бзагуэщ, еджакlуэр дэгущ.
 
Езэшыр пшынэ йоуэ.
 
Ем «сынокlуэ» жиlэркъым.
 
Eмыкlyp lупщlэ-lупщlэу зэхэлъщи, алътмакъкlэ зыпщlэхэлъым зищlэжкъым.
 
Емынэм къелар Къумбэлейм ехьыж.
 
Есыкlэ умыщlэмэ, lупщlа псыми уитхьэлэжынщ.
 
Ехмэ, lэпэ залэщ, къелыжмэ, ныбжьрей хъуэнщ.
 
Ешхэ-ефэ нэхърэ джэгу.
 
Жамыlа щыlэкъым, ямыщlа мыхъумэ.
 
Жанхъуэтхьэблэ къафэу къытрегъэзэж.
 
Жармыкlэм къыщыхъуар жармыкlэм щызэхэкlыжынщ.
 
Жаlар жыпlэжмэ, бзэгузехьэ уохъу. (Жаlар щыжаlэжым деж ауаныщlу дыщlагъу).
 
Жэм гъэшыджэ буурейщ.
 
Жэм гъэшыфlэр нанэфl хуэдэщ.
 
Жыхэпхъэщlэр фlыуэ мэпхъанкlэ.
 
Жейм и щlыхуэ къыптринэркъым.
 
Жыг ку гъуанэри унэ мэхъу.
 
Жыгым и пщlащэр и фащэщ.
 
Жыгым пщlащэ пымытмэ, зы къурэщ.
 
Жыгыр здещlэмкlэ мауэ.
 
Жыжьэм тlэу сыщылlи, благъэм зэ сыщымылlэкlэ.
 
Жылэм дэлъмэ, уиlэщ.
 
Жысlэр щlэ, сщlэм уемыплъ.
 
Жыlэрыпцl щыlэкъым.
 
Жьабэ нэхърэ шабэ нэхъ шэрыуэщ, шабэ нэхърэ жьабэ нэхъ губзыгъэщ.
 
Жьэм жиlэращ хьукум зытращlыхьыр.
 
Жьэм къыжьэдэкlа псалъэри фочым къикlа шэри зэхуэдэщ.
 
Жьэр зэщlэкlмэ, ныбэр мэкlий.
 
Жьы зыхэмыт щlыlэр щlыlэкъым, псчэ зыхэмыт узыр узкъым.
 
Жьы нэхъ папцlэрэ гу нэхъ жэррэ щыlэкъым.
 
Жьы уимыlэмэ, щlэи уиlэкъым. («Узэрылэжьэн щыгъыныжь уимыlэмэ, щыгъыныщlэри куэдрэ уиlэнукъым» жыхуиlэщ).
 
Жьым и мыгъуэщ, щlэм и гъуэджэщ. («Тlуми я чэзукъым» жыхуиlэщ).
 
Жьындури гугъат тхьэрыкъуэ къришыну.
 
Захуэ жыlэныр нэ ищlыным хуэдэщ.
 
Зауэ джэгу щыlэщи, дауэ джэгу щыlэкъым.
 
Зэ елъэпэщlэуlуар щэ Йолъэпэщlэуlу.
 
Зэ еуэр мэуэхъури, тlэу еуэр мэуапэ.
 
Зэ лъэпэрапэр щэ мэлъэпэрапэ.
 
Зэ ухэтlапlэмэ, щэ ухотlапlэ. (У х э т l а п l э м э - ухэукъуэмэ).
 
Зэбэгуэгъу зэхъуэгъущ.
 
Зэгъунэгъуитl я жэм шыкlэ зэхуэдэкъым.
 
Зэгъунэгъуитl я мэл бжыкlэ зыкъым.
 
3эдауитl яз нэхъ захуэщ.
 
Зэдэмыпсэуитl зэнтlэlукъым.
 
Зэз зи бзэгу телъым lэфl щымыlэж къыфlощl.
 
3экlуэлlитlыр зэщlасэщ.
 
3экlуэцlыпхауэ щылъ дыгъужьыр тхьэкlумэкlыхьым йощэ. («lэрубыд ящlа пэтрэ итlаникl зэраныгъэ ищlэну пылъщ» жыхуиlэщ).
 
3эрызыхь lыхьэфlэщ.
 
3эхэзылъхьэм зэхихыжынщ.
 
3ей кlуэдым и анэ и дыгъущ.
 
3и бэ щlам и мащlэ щlэжкъым. («Куэдрэ пэплъар мащlэрэ пэплъэжыфкъым» жыхуиlэщ).
 
3и бзэ текlуэда куэд кхъэм щlэлъщ.
 
3и бзэ хуимытыжыр и бзэ токlуэдэж.
 
3и былым кlуэдам псэкlуэдищэ къехь. (П с э к l у э д и щ э - гуэныхьищэ).
 
3и лур мыфlым и щхьэр фlейщ.
 
3и гур фlым и нэгури фlыщ.
 
Зи дзэ зэмыузарэ зи быдз зэмызэуарэ уз ягъэунэхуакъым.
 
Зи кхъуэ кlуэдам «си кхъуэ кlуэдащ» жеlэ. («Пфlэкlуэдам ущlэупщlэну емыкlукъым» жыхуиlэщ).
 
Зи лlэгъуэ къэсам и мыхьэл къещтэ.
 
Зи мылъку зыфlэкlуэдам хуэгуlи, зи акъыл зыфlэкlуэдар гъеиж.
 
Зи нэ имысым хьэсэ еутэ.
 
Зи цlэ ираlуэ бжэщхьэlу тесщ.
 
Зи щхьэ зыфlэмыдэхэж щыlэкъым.
 
Зи щхьэ зыхуэмылъэфым пхъэлъэф зыкlэрещlэ.
 
Зи щхьэ зыхуэмыlыгъыжым щхьэ lыгъын къещтэ.
 
Зи щхьэ щымыlэм и шыд хьэм ешх.
 
Зи lуэху мыхъунум фэндибгъу кlэрыщlащ.
 
Зибзеихьу и lэшхылъэ итlысхьэжа? («Зыми хуэмыныкъуэжын, зыри къыщымыщlыжын и тугъэщ» жыхуиlэщ).
 
Зызогъэхьри яшэм сыхон, зызогъашэри яхьым сыхон.
 
Зил мыузым игу узкъым.
 
Зумыхьэри уимыlэри зыщ.
 
Зы дэкlэ уигу сыкъэкlи, а зыри кунэфу къыщlыкl.
 
Зы махуэм бэзэрщ, зы махуэм къэзэрщ.
 
Зы нэрэ зы щхьэрэ зэхурокъу.
 
Зы сабий нэхърэ шу гуп нэхъ гъэхьэщlэгъуафlэщ.
 
Зы цlыхум жылэм фэ трегъэуэф.
 
Зыгъуэтыр мэгуфlэри, зыфlэкlуэдыр мэгъ.
 
Зыжраlэ нэхърэ зраlуэкl.
 
Зызыгъэгусэ и lыхьэ ныбэ уз хуэхъущхъуэщ.
 
Зылъэгъуа щыlэмэ, зэхэзыха умылъыхъуэ.
 
Зым ейкlэ зыр щlэскъым.
 
Зым и зэран щэм йокl.
 
 
Зым и мыуасэ хьэм ишхыркъым.
 
3ымылъэгъуа хашэ хъуркъым.
 
Зыптхьэщlмэ, нэху мэщ, уущмэ, гъуэгум хощl.
 
Зыри зымыщlэр зэи щыуэркъым.
 
Зыщагъэувым щамыгъуэтыжымрэ жиlам трамыгъуэтэжымрэ лlам палъытащ.
 
Зыщэм и напэр къэзыщэхум и уасэщ.
 
Зыщlэм жиlэркъым, жызыlэм ищlэркъым.
 
3ыщlэн зымыщlэжым и унэ иречри иресэж.
 
3ыщlэр мажэ, зымыщlэр мэжей.
 
Зыlэщlэкlым хощlри, зыlэщlыхьэм хохъуэ.
 
И адэ къыщlыкlыжи и ней къысщыхуэ.
 
И гум зимыгъэнщlурэ и ныбэм зигъэнщlащ.
 
И гур пхъэ щхьэкlэ, и лъэр пхъэм дэнащ.
 
Илъэскlэ щысар пlастэпсым пэплъэжакъым.
 
И насып бжыхьым ирапхакъым.
 
И насыпЫр къитlэтlащ, и пlастэпсыр хэтlэтlащ.
 
И шы пхэщl ирибзэри еlэзэу увыжащ. («lуэхур зэlигъэхьэри епэщэщу увыжащ» жыхуиlэщ).
 
 
Ибгъу изыфынум из ифыкlэ ищlэркъым.
 
Ив лlэри и дзей хэкlыжащ. («Я lуэху зэхэлъыжкъым» жыхуиlэщ).
 
Игъэузу уеуэнумэ, уи lэштlымыр къуз.
 
Из зышхынум ныкъуэ шхыкlэ ищlэркъым.
 
Икlи уимыкl, икlи уимыс, уисуи сыкъыумыгъэсыж.
 
Имыlэфl щыгугъым и выфlитl фlокlуэд.
 
Ин дыдэхэми надэ къахокl.
 
Инагъкlэ фыхуеймэ, махъшэм феупщl, жьакlэкlэ фыхуеймэ, ажэм феупщl.
 
Ирауд бэнэнкlэ зигъэнщlыркъым.
 
Иримыкъур иризыгъэкъур лэпсщ.
 
Истам6ыл губгъуафэ изоплъ жызыlам нэхъей.
 
Истамбыл къикlам дызэригъэтlэхъужкъым. («Дызэlэбэкlмэ, ахъшэ яттыну ди жып диlэбэ яфlощl» жыхуиlэщ. Уэкъуо и псалъэу жаlэ).
 
Иужьрей lуэху бзу кlагуэщ. («lуэхур умыгъэтlылъ» жыхуиlэщ).
 
Куэсэ хьэсэгъу lумыщl. («Цlыху бзаджэ пэшэгъу умыщl» жыхуиlэщ).
 
Куэдыр пхурикъукъым, мащlэр къыбдохуэж.
 
Куэпкъ зылъысми ешх, шхужь зылъысми ешх.
 
Кхъахэ хъуари кхъэм ехъуапсэркъым.
 
Кхъэм зыщызыгъэпщкlури кхъэм йокlуэлlэж.
 
 
Кхъэм яхь къахьыжкъым.
 
Кхъуэ нэфми мышхумпlэ къыlуохуэ.
 
Кхъуэм и кlэр пиупщlри мэзым щlиутlыпщхьэжащ.
 
Кхъуэм илъ хьэм къытенэркъым.
 
Кхъуэм хуэмышх хьэм иригъэшхкъым.
 
Кхъуэм щыгъэ пщlэхалъхьэрэ?
 
Кхъуэныжь уэлбанэ хэлъхуэщ. (Щимычэзум lуэху къыдэзылъэфым хужаlэ). Кхъуей иригъэлъагъури мывэ иригъэшхащ. («Къигъэпцlащ» жыхуиlэщ).
 
Кхъузанэм гуплlэ-пупхэ ищlрэ?
 
Къанжэр и бзэ токlуадэ.
 
Къапхъэнми имыгьапцlэ иубыдкъым.
 
Къэзыгъэкlри зышхыжри уэрщ.
 
Къэзыдыгъур зы гуэныхьщи, зыфlадыгъур гуэныхьищэщ.
 
Къэзыхь зытыж бей мэхъу.
 
Къэзыхь зышхыж бей мэхъу. («Лажьэу шхэжыр фlыуэ мэпсэу жыхуиlэщ).
 
Къалэн зыщыпщlыжыр къалэн пхуохъу.
 
Къэмыфэфым пшынауэм трелъхьэ.
 
Къэхъуа щыlэкъым - Къэхъун къиуащ. (К ъ эх ъ у н - псыцlэщ).
 
Къэхъуа щыlэкъым - щlалэр яукlри витlыр яхуащ. (Еплъ таурыхъым. гузэвэгъуэшхуэ, гуlэгъуэ зэуэлlауэ зыфlэмыlуэхум ауаныщlу хужаlэ).
 
Къемэтмахуэр зэхудипlалъэщ.
 
Къоджэм lуигъэжейркъым.
 
Къозыlуэкlым къыбжеlэ, къыбжезыlэр къыптогъэ. Къырми данэ илъщ. («Уимыlэмэ, сыт и мыхьэнэ» жыхуиlэщ). Къызэзытым къысхущlигъу.
 
Кърум мывэ жьэдэлъу нэху егъэщ.
 
Къыхэдзэ закъуэ - дежьуун бгъуэтынщ.
 
Къысхуэзыщlэ и псэ.
 
Къуажэ зиlэ нэф нэхърэ гухъу зыщlыф lэшэ.
 
Къуажэм дэлъмэ, зыгуэр уогъуэт.
 
Къуалитl вейкlэ зэрогъафlэ.
 
Къуэщlий мафlэми шэ къегъэпщт.
 
Къуийм и пыlэ щыгъупщэркъым.
 
Къуийм и пыlэр щхьэрыхумэ, укlытэжкъым.
 
Къуийм и щхьэ хуэзыхущlыр и бийщ.
 
Лэжьейм уфlокlуэри узейм уфlэкlуэркъым.
 
Лэжьыгъэу щыlэр зы нэдым ихуэкъым, щlэныгъэу щыlэр зы цlыхум ищlэкъым.
 
Лы къыlэрымыхьам дыгъужьым и дзэр егъэш. («Къыпlэрымыхьэм уегъэгузавэ» жыхуиlэщ).
 
Лыр вэхукlэ ежьэу хьэнтхъупсыр щагъэкlыху пэмыплъэжа.
 
Лыр ишхри къупщхьэр инащ.
 
Лыр къуалэми ягъуэт, ямыгъуэтыжыр лэпсщ.
 
Лыр мыгъуэ, шэр махуэ.
 
Лыр хьэхущ.
 
Лъабэ lубэ ухуехь.
 
Лъакъуэ къуаншэ вакъэ хуэщщ. («Вакъэ куэдрэ къещэху» жыхуиlэщ).
 
Лъахъэ зэпруp шыпкъ гъэущхъуэщ.
 
Лъэгуажьэпэм нэмыc хьэдырыхэ нolyc. («Псалъэ lей умыутlыпщ» жыхуиlэщ).
 
Лъэсыр шум щlонакlэ.
 
Лъэужьым траубыдэр дыгъущ.
 
Лlар фlы мэхъуж.
 
Лlэм зыгъэлlэн ешх.
 
Лlэныгъэм къуэгъэнапlэми укъыщегъуэт.
 
Лlыгъэ зиlэр мазэхэм мэгушхуэри, лlыгъэншэр мазэгъуэм мэшынэ.
 
Лlым шы имыlэмэ, бгъэм дамэ темыт хуэдэщ.
 
Лlым lэщэ зыхуиlыгъыр зы дакъикъэщ.
 
Лlыфl шыфl хуэщщ.
 
Лlыущхьэкlуэр щхьэкlуэ мыдэщ.
 
Мазэщlэр куэдрэ блэркъым.
 
Мастэ гуапэщи мастэ гyауэщ.
 
Мафlэ здэщымыlэр тахътэкъым. («Мафlэ здэщымыlэм тхъэгъуэ щыlэкъым жыхуиlэщ).
 
Мафlэм псыр къегъавэ, псывэм мафlэр егъэункlыфl.
 
Мафlэм lэщlэкlар псывэм хоупlэ.
 
Мафlэншэри гъавэншэри зэлъытащ.
 
Мафlэншэри шхыныншэри зэхуэдэщ.
 
Мафlэр ягъэункlыфlын папщlэ псы къабзэ къалъыхъуэркъым.
 
Мафlэрэ гуфlэгъуэрэ.
 
Махуэ къэси щыблэ уэркъым.
 
Махуэ псом зэрагъэпцlар чыцl ажэм икъутэжащ.
 
Махуэкум седжауээ мэремым къызэхуэсарэт. (Еплъ таурыхъым).
 
Махуэм махуэ къелъху. («Пlалъэм пlалъэ къыхокl» жыхуиlэщ).
 
Махуэфlрэ лlэкlафlэрэ.
 
Мацlэм хэуэри пкlауэ закъуэр иукlащ.
 
Мащlэр гуапэщ, гуапэр псапэщ.
 
Мэжэщlалlэм дыгъужьыр мэзым къыщlеху.
 
Мэжэщlалlэм къэрабгъэри лlыхъужь ещl.
 
Мэжэщlалlэм щlалэри егъэжь.
 
Мэз пхъэншэ хъурэ?
 
Мэзджэдур и пащlэкlэ яцlыху.
 
Мэзым нэсыжа бланэр яукl.
 
Мэкъу хьэвэм мастэ хэзыlуам нэхъей.
 
Мэкъу хьэвэ мастэ хэкlуадэщ.
 
Мэл зиlэр лэгъупэжьщ, пхъужь зиlэр унафэщlщ.
 
Мэл зыхэвэ нэхърэ бжэн зыхэпкlэ.
 
Мэлищэм зы мэл щыщlэмэ, мэл щэ ныкъуэщ.
 
Мэлым и кlапэ и хьэлъэкъым.
 
Мэлым и кlапэр щыдэуейм, бжьэныр дыхьэщхащ.
 
Мэлыхъуэ лъакъуэубыд и щхьэусыгъуэщ.
 
Мэлыхъуэм я зэхэкlыжыгъуэм кхъуейшыпс зэраутхыж.
 
Мэлыхъуэр шхын щхьэкlэ лlати «и гуфlакlэм щэ дэз хъунщ» жаlэрт.
 
Мэхъуэщей лlыфlым уеуэмэ, зеущэху. (М э х ъ у э щ - адыгэм ящыщ зы лъэпкъщ).
 
Мывэ дзыкlэ зымыщlэм и щхьэм къохуэж.
 
Мывэ къуршым мэш трасэкъым.
 
Мывэ сыныр мэкlуэдыж, мыкlуэдыжыр уэрэдщ.
 
Мывэр куэдрэ щылъмэ, жыг лыц къытокlэ.
 
Мывэ пхъашэм далъар мывэ щабэми далъэж.
 
Мыгъэсар - lэнэухъуэнщlщ.

Мыгъуагъэр къэкlуэгъуафlэ щхьэкlэ, кlуэжыгъуейщ.
 
Мыгъуэр зи мыгъуэр пхъэрыпэщ.
 
Мыкъан и мыкlыхь-мыкlэщlу зэтелъщ. («Щыгъын зэмыкlу куэд зэтекъуащ» жыхуиlэщ).
 
Мыкlуэдыну зы мылъку, мылlэжыну зы цlэ.
 
«Мыпхуэдэу щхьэ цlыкlуу укъэна, дзыгъуэ?» щыжаlэм, «джэдум сыщышынэурэ» жиlащ.
 
Мысэр малъэри хейм и лъакъуэр щlеуд.
 
Мыублэ мыхъумэ, мыух щыlэкъым.
 
Мыхъумэ, lэхъуэр и шэсщ.
 
Мыхъумыщlэ щlэным lэщlагъэ хуейкъым.
 
Мыщэ шхэри зы дэ къелщ.
 
Мыщэм зыщихъумэурэ мащэм ихуащ.
 
Мыщэм ишхар дыгъужьым трелъхьэ.
 
Мыщэм лыкlэ зигъэнщlмэ, къофэ.
 
Мыщэм лыр имыгъэфу ишхкъым.
 
Мыщэм пщlащэ техуэмэ мэгубжь, жыг техуэмэ зеущэху.
 
Мыщэм фlыуэ илъагъур ешхыж.
 
Мыщэр игу къыщихьэм щотlыс.
 
Набдзэ зэхэкlэр гу хэмыкlыжщ.
 
Назэми, нэф нэхърэ нэхъыфlщ.
 
Назэр нэфкъым, щхьэзэр делэкъым.
 
«Нал lунэр бэн lунэ зыщlыж Тхьэр щыlэщ» жиlащ гъукlэм и фызым. (Еплъ таурыхъым).
 
Напэм теlусэр жьэм жеlэф.
 
Нахуэ жыlэнрэ нэ ищlынрэ.
 
Нахуэу зыщамыщэм щэхуу сату щащl.
 
Нащэ кlэрэф, хъыуанкlэфий, хъарбыз кlэтlей?
 
Нэ илъагъу нэ ещlэж.
 
Нэ нэф нэхърэ гунэф нэхъ гугъущ.
 
Нэгум щlэлъыр лъэгум кlуащ.
 
Нэгум щlэхур гум йохуж.
 
Нэгур гум и гъуджэщ.
 
Нэгъабэ къызэуащ жери мы гъэм магъ. (lуэху блэкlагъэжьыр къыдэзылъэфыжу абы иритхьэусыхэм ауаныщlу хужаlэ).
 
Нэд мыкъу уврэ, нэд къуа зигъэщхърэ? (Еплъ таурыхъым).
 
Нэм нэ хъумэ иlэщ.
 
Нэм щlэлъыр lугъуэм къыщlеху, гум илъыр фадэм къреху.
 
Нэпкъым тетыр кхъуафэ хукlэкlэ lэзэщ.
 
Нэпсыншэ хьэдагъэ.
 
Нэр зейм жейм трех.
 
Нэр псэм и хъумакlуэщ.
 
Нэфрэ дэгурэ зопсалъэ. (Зэпсэлъитlым зым жиlэр адрейм щыгурымыlуэм деж ауаныщlу хужаlэ).
 
Нэфым и нэм хихар и гум хелъхьэж.
 
Нэфым нэуэ иlэр башщ.
 
Нэфыр зыщlэхъуэпсыр нэ псощ.
 
Нэфыр тхьэкlумафlэщ.
 
Нитlрэ пэт, зэфыгъуэгъущ.
 
Нитlыр зэхуэдэмэ, жыжьаплъэщ.
 
Нитlыр зэхуэмыдэмэ, мэплъэщхъу.
 
Ныбэ lейм шхын и пщlыхьщ.
 
Ныбэ lейр зэгуретхъи, шхын lэфlыр къренэж.
 
Ныбэм и лажьэр lуэтэжыгъуафlэщ.
 
Ныбэм измэ, щlакхъуэр цlынэщ.
 
Ныбэм илъмэ, псынщlэщи, имылъмэ, уэндэгъущ.
 
Ныбэм имылъмэ, лъэр щlэкlыркъым.
 
Ныбэм имылъмэ, нэр плъэркъым.
 
Ныбэм имылЪмэ, щlыр плъапlэщ.
 
Ныбэм уахихьэнщ, фэм уакъыхихыжынщ. («Ныбэм eмыкly къыуигъэхьынущ» жыхуиlэщ).
 
Ныбэр къэблагъэмэ, благъэр пщегъэгъупщэ.
 
Ныбэр нэщlмэ, лъакъуэр щlэкlкъым.
 
Ныбжькlэ зи цlэ мыlунум хадэр иуцlэпlри и цlэр игъэlуащ.
 
Ныкъуэлъахъэр шыгъэкlуэрщ.
 
Нысашэшхуэри нысашэщ, нысашэ цlыкlури нысашэщ.
 
Нысащlэ къамышэм щауэ хурашыж.
 
Пабжьэм хэсыр лыгъэм къыхехури, гум илъыр фадэм къреху.
 
Пащlэр инми, жьакlэр щlиуфэкъым.
 
Пэжым нэр ирещl.
 
Пэжыр хущхъуэщ, пцlыр щхъухьщ.
 
Пкъым пыт лыр мэуз.
 
Пкъымрэ псэмрэ зэlэпыкlыгъуеЙщ.
 
Пкlауэм и кlуэдыжыгъуэ къэсмэ, бжьэхъун тхьэмпэр тlысыпlэ ещl.
 
Псалъэ гуапэ гугъэдахэщ.
 
Псалъэ дахэм гуауэр пщегъэгъупщэ.
 
Псалъэ дахэм уи ныбэ из ищlыркъым.
 
Псалъэ лейм баш лей даlэтыркъым.
 
Псалъэм и пэр умыщlэу и кlэр пщlэркъым.
 
Псалъэм пщlэ щlаткъым.
 
Псалъэр бгъэувмэ, выщи, бгъэтlысмэ, цlэщ.
 
Псатхьэр къехмэ, бгыкъум зегъэш.
 
Псэ зыпыт къупщхьэм лы къытокlэж.
 
Псэ зыпыту мышынэ щыlэкъым.
 
Псэжьыр лъхуэри емынэжь къилъхуащ.
 
Псэм лъыхъур щхьэм и къурмэныпхъэщ.
 
Псэм хуабэ и щlасэщ.
 
Псэр lэфlщ.
 
Псэрэ пэт хьэхущ.
 
Псэур мэгугъэри, лlар гугъэжкъым.
 
Псэущхьэ губзыгъэ зыгъэлlэн ишхкъым.
 
Псы мыгъавэ бдзэжьей хэсщ.
 
Псы lуфэм lycым псы икlыпlэр ещlэ.
 
Псы lуфэм lут дзэлыр мэхъуапсэ.
 
Псы lуфэм lycыp есыкlэкlэ lэзэщ.
 
Псывэми мафlэр егъэункlыфl.
 
Псыджэд псым итхьэлэкъым, мэлыхъуэхьэ дыгъужьым ихькъым.
 
Псыжь укlуэмэ, пщыз пхощl. (П с ы ж ь - Кубань).
 
Псым итхьэлэм блэм зрешэкl.
 
Псым ихьыр хьэцыбанейм йопхъуэ.
 
Псым къыхадза бдзэжьейуэ ныджэм къытенащ.
 
Псым хэлъ пхъэр мэфри, фэм дэлъ гур мэбампlэ.
 
Псым хэхуа гъущэу къыхэкlыжкъым.
 
Псыр гъужмэ, бдзэжьейм и ажалщ.
 
Псыр зэрыжэр и псылэщ.
 
Псыр псэм и зы ныкъуэщ.
 
Псыр псэхэлъхьэжщ.
 
Псыхъуэр жылэ тlысыпlэщ.
 
Псышэд здэщыlэм хьэндыркъуакъуи щыlэщ.
 
Пхуэмыфащэ - хьэлъэщ.
 
Пхъэдакъэжь псым итхьэлэрэ, мэлыхъуэхьэ кlуэдрэ?
 
Пхъэ мысрэ псы мывэрэ щыlэкъым.
 
Пхъэщкlум кlапсэшхуэр и телъхьэщ.
 
Пхъэlэщэм вы щlэмыщlамэ - пхъэдакъэщ.
 
Пцlы бупсынумэ, лlам телъхьэ.
 
Пцlы зыупсыр щхьэщытхъущ, зызыгъатхъэр джэгуакlуэщ.
 
Пцlы упсыным есар укlытэжкъым.
 
Пцlы lэфl нэхърэ пэж дыдж.
 
Пцlым гур щlех.
 
Пцlым лъакъуэ щlэткъым.
 
Пцlыр зэбгъэпцlми зэрыпцlыр къыщlокlыж.
 
Пцlыр згъэуващ жыпlэми, уи пащхьэ къоджэлэж.
 
Пцlыр lуданэ хужькlэ дащ.
 
Пцlыупс пцlыупс едэlуэжкъым.
 
Пцlыупс и кlапсэ кlыхьщ.
 
Пцlыупсым и пэж закъуэр хьэм lэпеч.
 
Пцlыупсыр я фlэщ мыхъуурэ, и унэр мафlэм исащ.
 
Пшэ темылъу уэшх щыlэкъым.
 
Пшэм уефийкlэ къэувыlэн, вым уегийкlэ гурыlуэн?
 
Пщащэ гъум теубгъуэн и щlасэщ.
 
Пщэдджыжь хьэщlэ гъэхьэщlэгъуафlэщ.
 
Пыlэ зыщхьэрыгъ псори лlыкъым.
 
Пыlэ lей нэlу lейщ.
 
«Пlащlэр сэ къызихьэлlарэт» жиlащ фадэм.
 
Сабийм мафlэ щилъагъукlэ «си анэ и дыным хэлъащэрэт» жеlэ.

Сабийр мыгъмэ, быдз иратыркъым.

«Сэ бзаджэ къэзылъхуи, уэ делэ къыулъху» жиlащ. («Бзаджэр пхуэгъэсэнщ, делэм lэзэгъуэ иlэкъым» жыхуиlэщ).

Сэ гъущэрылърэ фыз игъэплъа лlырэ.

Сэ сашэн хъумэ, дарийр мэкlуэд.

Си анэ къыщамышэм си-анэшым срашыбзыхъуэт жызыlaм нэхъей. (Къэхъункlэ мыхъуну lуэху къехъулlауэ зыlуатэм ауаныщlу жраlэ).

Сигу илъыр къащlи, си lэмыщlэ илъыр уэстынщ.

Си гъунэгъур мэдыхьэшхри сэри содыхьэшх. (lуэхум хэзымыщlыкlыу нэгъуэщlым зыдезыгъэкlуи хужаlэ) .

Си цlэр игъэlуурэ, и lyp егъашхэ.

Сыдоубжьытхейри си набдзэм хохуэ, соубжьытхэхри си жьакlэм хохуэ.

«Сылъатэмэ, сыфочыпэ кlуэдщ, сыхэсмэ, сыхьэпщlо lусщ» жиlащ ныбгъуэм. (Еплъ тхыдэм).

Удын зэхэдзэ нэхърэ lыхьэ зэхэдзэ.

Удыр и щхъухь ехьыж.

Уджым сыхэплъафэ щхьэкlэ, сыкъеплъэфэкlын?

Удз цlынэр выфэм пхыкlкъым. («Къэуат хъукъым» жыхуиlэщ).

Удзыр къыщыкlым щахъу.

Удзыщlэм нэсмэ, шыжь бэгур къохъуж.

Уейм и хъугъуэ, Тыкъ и лlыгъуэ.

Уз - бзаджащlэщ.

Узэлъэlу нэхърэ къолъэlу.

Узэлъэlур щlагъуэ мэхъу.

Узэмыджа гуемыlущи узэуlу гъунэгъущ.

Узэрымыгуlам папщlэ сыгуфlащ, узэрымыгуфlам щхьэкlи сыгуlащ.

Узэсэ сэгъейщ.

Узэфыгъуэ къыптокlуэ.

Узэшмэ - мафlэ, ушынэмэ -гъусэ.

Узейм лажьей къыхокl. (У з е й м - уз lейм).

Узижагъуэм и нэм бжэгъуу ущlоуэ.

Узижагъуэм уегъэдыхьэшх, узищlасэм уегъагъ.

Узижагъуэм уеуб, узищlасэр къыпщотхъу.

Узижагъуэм уфlэгъумщ.

Узимылlым лlы ущыхъукъым.

Узищlасэм и псэ ухуехь.

Узыгъалlэ псори емынэщ.

Узыгъэгугъэрэ уи дэуэгъурэ.

Узыгъэжьым жьыгъэ lыхьэ къыуитыжыркъым.

Узылъыхъуэр лъапlэ мэхъу.

Узыр къэкlуэгъуафlэ щхьэкlэ, кlуэжыгъуафlэкъым.

Узыр уэщынэкlэ къокlуэ, мастэнэкlэ мэкlуэж.

Узыншагъэрэ сымаджагъэрэ зэпыщlащ.

Узыфэр мыхъужмэ, ажал и хущхъуэщ.

Узыфl щыlэкъым.

Узыхуэмыдэм уи уэрэд еус.

Узыхь псори Щхьэгуащэщ. (Щ х ь э г у а щ э - Мейкъуапэ къалэр зыlyс псым и цlэщ. Псыжь холъадэ).

Узыхьыуy псым мывэ къыхэщу уолъагъу.

Узыщымыхъум щхъуэ къуэлъщ.

Узыщlэнакlэ къыппокlуэкlыж.

Уи адэ и ней, уи анэ и нэфl.

Уи анэ къыщашами мыбы хуэдиз къыуитакъым. (Тыгъэ мащlэ зыщlым и гушыlэ псалъэщ).

Уи вакъэр зэвмэ, дуней псор зэв къыпщещl.

Уи гъуэгур бзэпсрэ уи псыр чэнжмэ, уехъулlащ.

Уи гъуэмэ, гъусэ бгъуэтынщ.

Уи лэгъу зыхэмыт дзэм уахозэшыхь.

Уи лулэ уи лулэщ, си лулэ си лулэщ. («Ди lуэху зэхэлъыжкъым» жыхуиlэщ).

Уи лъахъэр зыдыгъум уишри идыгъунщ.

Уи насып зыхэмылъым дагъуэ къыхуогъуэт.

Уи нэми укъыщигъапцlэ къохъу.

Уи бын фlыуэ зылъагъум уи щхьи фlыуэ елъагъу.

Уи пшынэуэкlэм сыкъыдофэ.

Уи хьэ фlэпщ и цlэщ.

Уи шэр мыгъуэкlэ ушх, си пlастэр къыхэзгъэшхыкlыж. (Еплъ тхыдэм).

Уи шхын зыхэлъыр уиlу илъ хуэдэщ.

Уи щхьэ зи жагъуэм уи цlэ фlэlейщ.

Уи щхьэ зыфlэмыlейм уи лъакъуи фlэlейкъым.

Уи щхьэм нэхърэ уи гугъэр сиlащэрэт.

Уи lэнэ убагъуэ, уи уэгъу укlуэд.

Уив лlамэ, уи дзей ухэкlыжащ.

Уигу къызэбгъэмэ, уи жэмыбгъэр къэзышх. («Слъэкlыр пхуэсщlащ, уигу къыщlызэбгъэн щыlэкъым» жыхуиlэщ).

Уизыудыр lуэхут, къыптелъадэр мыхъумэ.

Уиlэ псори сиlэ нэхърэ узыщыгугъыр сиlащэрэт.

Улъэlуэнри уlуеинри зэхуэдэщ.

Умэжалlэмэ, сытри lэфlщ.

Умыгъэхъей - нэхъей хъунщ.

Умылъэlуауэ узэтэиур пщlэиукъым.

Умылlэмэ - зылl, улlэмэ - зы мащэ.

Унэм исыр хасэурэ губгъуэм исыр къосыж.

Унэрыхьэм уи lыхьэ пlех.

Унэхъугъуэм дзыгъуэри мэятэ.

Унэхъунум гуоуж макъ и тхьэкlумэ иlуэркъым.

Умылlэмэ, джэду хьэжы плъагъунщ.

Упщlэ и анэ фlэрафlэщ.

Уримыпсэлъэфмэ, уи жьэм пlастэ иришх.

Ухагъэзыхьмэ, укъагъэфэнщ.

Ушынэмэ, си кlэ къуагъ къыкъуэтlысхьэ.

Ушынэмэ, си пыlэ щхьэрытlагъэ.

Ущымытlыс ущыгушыlэкъым.

Фадафэ кlэфыжьыпкъэщ.

Фадэ зэхэдзэрэ удын зэхэдзэрэ.

Фалъэм имыт икlутрэ?

Фэ мыгъу-мыуцlьшрэ фэ цlынэ зэlымыкlри щыlэкъым.

Фэ пщlынумэ, лы зытелъхьэ.

Фэгъазэр фэ зэгъэдзэкlщи, фэрэкlыр гу имыкlыжщ.

Фэдэн кlапэ шу егъэшэсыж.

Фэлъыркъэб псым щlилъафэрэ?

Фэндыжь гъур псым щlилъафэрэ?

Фэрэкlым «Уи фэр схьын хьэмэрэ уи нэр схьын?» жи.

Фейдэ уимыlэмэ, убиткlэр хьэзырщ.

Фо зыдэщыlэр бжьэм къащlэ.

Фо нэхърэ жей нэхъ lэфlщ.

Фом тхъу хэплъхьэкlэ зэlигъэхьэкъым.

Фор зэкlэщlэж нэхърэ банэр зэфlренэ.

Фокl нэщl лlитl гъэшынэщ.

Фокlым зигъазэмэ, блыпкъауэщ.

Фокlыр уамэ, хьэтыр щыlэжкъым.

Фыгъуэ-ижэр зыщыкуэдым дауэгъу куэд щызэблокl.

Фыз гъуэгу мыгъуэ ежьэкъым.

Фlым фlыщlэ пылъщ.

Фlыр зымыщlэм фlыщlэр зыуи къыщыхъукъым.

Фlыуэ плъагъу щlыпlэм укlуэныр жыжьэкъым.

Фlыщlэ цlэрыlуэщ.

Фlыщlэ жыг пхухасэнут?

Хакlуэ бзаджэ и анэ хуолъэщ.

Хакlуэмыхъу алащэщ.

Хакlуэмыхъу дзэкъалэщ.

Хакlуэмыхъу хъуэкlуэным дехьэх.

Хамэ ахъшэ зепхьэмэ, уи жыпыр гъуанэщ.

Хамэ дагъэр лъагъугъуафlэщ.

Хамэш тесым и пхэ щlиудыркъым.

Хэди бжэныр къыхэх, мэлыр къыхэпхми уэстыххэнукъым. (Еплъ тхыдэм).

Хэзгъэхъуэнщ щыжысlэм, хэзгъэщlащ, зыстхьэщlынщ щыжысlэм, зысцlэлащ.

«Хэт и щхьэр нэхъ дахэ?» щыжаlэм, шылъэгум и щхьэр къригъэжащ.

Хэтхэ я унэ къанжэ тес? (Щlагъыбзэщ: «хэтхэ япхъу упылъ е хэтхэ я къуэ къыппылъ» жыхуиlэщ).

Хахуэрэ хуапэрэ. («Узыхэхуа гупым yeкlун хуейщ» жыхуиlэщ).

Хеирыбгэм и къэрэш езым хуегъэзэжыр.

Хым хэкlуадэр кхъэхалъхьэншэщ.

Хуарэ дзэкугъуанэ сыбгъэшэсамэ, сегъэпсыхыж. («Къысхуэпщlамэ къысхуlумыщlэж, абы щхьэкlэ ноубзэнукъым» жыхуиlэщ).

Хугукlэ лъэнкlампlэщ.

Хуейм зыхуей игъуэтмэ, бажэ хуэдэ мэущ. («Мэгуфlэ» жыхуиlэщ).

Хущхъуэ зэхэдзэр сымаджэм и щхъухьщ.

Хущхьэ къуэпс зэтащ. (Еплъ тхыдэм. «3ыр хущхьэмэ, ар зылъагъури мэхущхьэ» жыхуиlэщ).

Хущlэмыхьэ - пlэщlэрыпlалъэщ.

Хъыбар щlэупщlэ хъыбар ещlэ.

Хъыбарыфlри хъыбарщ, хъыбар lейри хъыбарщ.

Хъыджэбз щlалэ делэгъуафlэщ.

Хъуапсэ и псэ кlуэдкъым. («Умыфыгъуэмэ, ухъуэпсэну емыкlукъым» жыхуиlэщ) ..

Хъуэжэ и бэджынэу зэlыщlащ. (Еплъ тхыдэм).

Хъуэжэ и бэщмакъыу зыкърегъанэ. (Еплъ тхыдэм).

Хъудз гъунажэщ. (3ыгуэрым и хъушэ хагъэхьауэ пщlэкlэ ирагъэгъэхъу мэл мащlэфащlэ тlэкlухэм хъудзкlэ еджэу щытащ. «Хъудз кlуэдыгъуафlэщ» жыхуиlэщ. «3и щхьэ щымыlэм и шыд хьэм ешх» жыхуиlэм и мыхьэнэгъущ).

Хъумэ - зыфl, мыхъумэ - фlитl.

Хъунщlэнрэ къуентхъ хьынрэ зыщ.

Хьэ бзаджэ тlысыпlэншэщ.

Хьэ здэщымыlэм бажэ щобанэ.

Хьэ мыукlытэ къупщхьэ йогъу.

Хьэ хужьри хьэщ, хьэ фlыцlэри хьэщ.

Хьэвей пэтрэ лъэгущlыхьыр щlегъэху. (3эран мыхъуфын щыlэкъым» жыхуиlэщ).

Хьэвейм улъыхъуэмэ, лъапlэ мэхъу.

Хьэгъуэлlыгъуэ махуищ гухэхъуэщ.

Хьэдэр зейр кхъаблэпэщ.

Хьэдрыхэ кlyap къэкlуэжкъым.

Хьэжьыр зэбуштми зумыуштми йобэн.

Хьэлывэр япкlыху щысри, ягъэжьэху пэплъэжакъым.

Хьэлlамэ ващэрэ?

Хьэлlамэм ибгъукlэ йодзакъэ.

Хьэм благъэр мэкlэ къещlэ.

Хьэм дыгъужь имылъагъуху щlакъуэщ.

Хьэм ебгъэшх текlуадэркъым.

Хьэм ептыр и lыхьэщ.

Хьэм ехь. («Пудщ» жыхуиlэщ).

Хьэм и бзэгу хущхъуэщи, джэдум и бзэгу щхъухьщ.

Хьэм и губжь кхъуэм щехьэ.

Хьэм и гъэрищ, шым и гъэрибл, лlым игъэ щэщl. («Щыми ар я зэманыгъуэфlщ» жыхуиlэщ).

Хьэм и тlысыгъуэмрэ бажэм и къыхэжыгъуэмрэ хъуащ.

Хьэм ишхри имышхри тохуэ.

Хьэм и щхьэр узмэ, удз ешх, блэм и щхьэр узмэ, гъуэгум тогъуалъхьэ.

Хьэм къупщхьэкlэ уеуэкlэ гъыркъым.

Хьэм нэщl щхьэlуо щоуэр.

Хьэм «Сыпсэумэ, гъэмахуэм унэ сщlынщ» жеlэ.

Хьэм уеуэмэ, нэхъей мэхъу.

Хьэм ущышынэмэ, уи нэкlэ укъещlэ.

Хьэм хуэмышх кхъуэм иригъэшхыркъым.

Хьэмаскlэр хьэ зэщlэгъавэщ.

Хьэмлашкlуэ къызэрыкlам lупщlэ хуещlыж.

Хьэмпlэху и lэмпlэху зэlыхьэщ.

Хьэнэфийхэр зэфиегъущ. («3эныбжьэгъухэр зэкlуэгъужэгъущ» жыхуиlэщ).

Хьэндыркъакъуэр псыдзэм щрихьэжьэм «Абы си lуэху щыlэщ» жиlащ.

Хьэр банэурэ мэлlэж.

Хьэр гугъу ехьынумэ, чэруаным ядокlуэ.

Хьэр делэ хъумэ, зейми йодзэкъэж.

Хьэр зыукlым ирехыж.

Хьэр зыпlынуми ехь, зымыпlынуми ехь.

Хьэр зыщагъашхэм щобанэ.

Хьэр зыщыгуфlыкlыр и ныбэщ.

Хьэр и бзэгукlэ зоlэзэж.

Хьэр и гъуэлыпlэ икlмэ, дыгъужьым ехь.

Хьэр мэжалlэмэ, дыгъужь къугъыкlэ ещl.

Хьэр улэунумэ, мэкъушэм ядокlуэ.

Хьэр хьэлывэм щогугъ, делэр гугъэурэ мэлlэж.

Хьэр шынэмэ, и кlэр и бэкъум декъузэ, джэдур шынэмэ, и кlэр еlэт.

Хьэрэмыр нэбгъузкlэ маплъэ.

Хьэтыкъуейм тегъэзэж я жагъуэщ. (Х ь э т ы к ъ у е й - адыгэм ящыщ лъэпкъщ).

Хьэщэхурыпхъуэм узэригьэпхъуэкlыркъым.

Хьэфизым жэщри махуэри и зэхуэдэщ.

Хьэфизым и гур и гъуазэщ.

Хьэфизым мазэр хуэнэхукъым, фыз мылъхуэ и сабий гъыркъым.

Хьэщlэр зейр гуауэжырыхьщ.

Хьэщlэщыжь нэщlыр, уэтэущ.

Хьэlус ефэгъуэм пашэщ, хьэ елъэрышэгъуэм кlашэщ.

Хьэlуцыдз псори зэщхьу мэкъугъ.

Хьилагъэ зыхэмылымM «лlыгъэ схэлъщ» жремыlэ.

Хьилэр акъылым щыщщ.

Хьилэр псалъэри лlыгъэм и лъэр щlиудащ. иы тетми, зы джэдыкlэщ. (Джэдым хужаlэ).

Цlэр елъэри, бжьыдзэр къинащ.

Цlыв гузэвэ дэуэщ.

Цlыкly щхьэкlэ - быдэщ, ин щхьэкlэ - надэщ.

Цlыкly щхьэкlэ, лъабжьэщ.

Цlыху зэрыкl вы укla йохуэ. (3и гугъу ищlыр ныбэщ).

Цlыху здэщымыlэм кхъуэр lуащхьэм докl.

Цlыхубзыр илъэс щэщl хъумэ, цlыхухщ пэлъытэщ.

Цlыхугъэ зиlэм жагъуэгъуи иlэщ.

Цlыхум и ныбэр и бийщ. («Ныбэм eмыкly къыуегъэхь» жыхуиlэщ).

Цlыхуми хьэщхьэрыlуэ къахокl.

Цlыхуфэр lувщ. («Куэд ешэч» жыхуиlэщ).

Цlыхуфl и тlысыпlэ хьэзырщ.

Кlэф хъуа нэужь зи адэшхуэр зыгъеижам нэхъей.

Чыцl ажэм зигъэгусэри шхалъэм дэпкlащ. (Гупым яхэмызагъэу зызыгъэгусэм ауаныщlу хужаlэ).

Шащхьэр щыупщlыlукlэ, шакlэм мыхьэнэ иlэжкъым.

Шэ зиlэми ешх, шху зиlэми ешх.

Шэджэналъэ къидзыххэнумэ къезгъэдзынщ. («Къищlэххэнуlамэ къезгъэщlэнщ» тыхуиlэщ).

Шэм нэхърэ бзэр нэхъ жэрщ.

Шэм сынокlуэ жиlэркъым.

Шэрэ блэрэ зэблэкlкъым. («Фокlышэр блэм темыхуэу блэкlыркъым» жыхуиlэщ).

Шэс псори шyкъым.

Шу гупыр зэдилъмэ, щхьэж игу илъ ещlэж.

Шу махуэ ly махуэщ.

Шум лъэсыр щlонакlэ.

Шууи укъэмыкlуэ, лъэсуи укъэмыкlуэ, къакlуи сыкъэлъагъу. (Зэкlэлъэмызыгъэкlуэнум и щхьэусыгъуэщ).

«Шхэмэ, и нэзэрыхъэ мэхъей» жери щыхьащ. («Хьэкъ имыlэу щыхьащ» жыхуиlэщ).

Шхэныlэ кlыхьщ.

Шхуэлым шэр щыфlэlукъым, ныбэм сабийр щезэшкъым.

Шхуэмылакlэр зыхуэмыlыгъым шыкlэр еубыр. («Хуэмыщlэнум зыкlэрещlэ, зрепщыт» жыхуиlэщ).

Шхупцlатэхьэ кlуэуэ зи шынакъ зыгъэпщкlужам нэхъей.

Шы дэгъуэм уанэ дэгъуэ хуэфащэщ.

Шы зимыlэм уанэ къещэху.

Шы зимыlэр къамышыкlэ базщ. (Б а з щ-ерыщщ).

Шы зиlэр къанэри, уанэ зиlэр кlуащ.

Шы зыгъуэт нэху тещхьэркъым.

Шы лlэнум мэкъу пхыр зыдехь.

Шы нэхърэ гу нэхъ жэрщ.

Шы пщlэнтlэх - лlыущхьэкlущ.

Шы сакъ хьэ къедзакъэкъым.

Шы тесыкlэ зымыщlэм уанэр екъутэ.

Шы уэдыжь зэдзэlуалэщ.

Шы хьэху уэсэпс трагъахэкъым.

Шыгъупlастэм хьэтыр иlэщ.

Шыд и псыефапlэ егъэутхъуэж.

Шыд шыгъу ищlэрэ?

Шыдым и хьэлъэ ирикъумэ, мэкlуэр.

Шыдым теплъхьэ и хьэлъэщ.

Шыдрэ пэт илъэсым зэ мэфтрей.

Шыдыр фызышэм щраджэм, «Пхъэ къэхьын хуей хъунщ» жиlащ.

Шылъэгур зэбгъэдзэкlми букlми и зэхуэдэщ.

Щыхьэр цlыхуншэ хъукъым.

Щыхьым и бжьэр и бийщ.

Щlакхъуэм къудейщ хужумыlэ.

Щlакlуэ ныкъуэщlыр щыгъынкъым.

Щlакlуэ щlагъым лlы къыщlокl.

Щlакlуэр губгъуэ унэщ.

Щlакlуэр лlым и унэщ.

Щlалэ гъакlуи кlэлъыкlуэж.

Щlэныгъэрэ lэщlагъэрэ зэкъуэшщ.

Щlопщыкъурэ пэт жьы еубыд.

Щlы фlыцlэм щlэмыхьэжын щыlэкъым.

Щlыбырыхь нэхърэ ныбэ хьэлъэ.

Щlылъэныкъуэшх Мэзытхьэ и жагъуэщ.

Щlым и lэфlрэ lэфlым и дагъэрэ.

Щlым щlэс хьэмбылуми ишхын егъуэт.

Щlымахуэм къэрэкъэрэ гъагъэрэ?

Щlымахуэрэ дзэрэ.

Щlыпlищ нэщlу ялъытэ: псы зыдэмыт псыхъуэ, къэкlыгъэ зэрымыт губгъуэ, лlы зыщхьэщымыт фыз.

Щlыхуэр къэщтэгъуафlэ щхьэкlэ тыжыгъуейщ.

Я нэхъыкlэм гухъу накlэр щlеуд. («3и lуэху зымыщlэжыф яхэткъым» жыхуиlэщ).

Яжьэм фlамыщl и тесэнщ.

Ямыубри бэным дэлъри зэхуэдэщ. («Цlыхур дунейм щытеткlэ, щыщlагъэ гуэри иlэнщ» жыхуиlэщ).

Ямыгъэlу зэхахкъым.

Ямыгъуэт ятыжкъым.

Ямылъэгъуа бланэ яукlкъым, зэхамыха псалъэ яlуатэкъым.

Япэ нэсым шылъэlуфэ иребзэ. («Япэ нэсым и lуэху докl» жыхуиlэщ).

Япэ узрихьэлlэр шхыныфlщ.

Япэ хэдэр lыхьэфlэщ.

Япэрыхь lыхьэфlщ.

Яукlыну яшэми, хьэм дзэкъэн хинэркъым.

Яхэмыхьэ хабзэншэщ.

Яхьыр зыхьын мэлъыхъуэ.

lэжьэгъу удыныхьщ.

lэжьэгъур яукlри, зэрыукlитlыр зэбгъэдэкlыжащ.

lэзэ къашэри вынэ ирищlщ.

lэзэмыхъу псэхэхщи, молэмыхъу гуихщ.

lэм илъ нэхърэ lум илъ.

lэм имыщтэ кlуэдыркъым.

lэмалрэ хьилэрэ акъылщ.

lэнэкlэ lэфlщ.

lэнэм и пэри и кlэри хъуэхъущ.

lэнэр щытыху, гъащlэм хабжэркъым.

lэрэ жьэрэ зэблэкlыркъым.

lэрымылъхьэм щlэнэцlурэ и нэцlакlэр щlэгъуащ.

lэпхъуамбэхэр зэхуэмыдэ щхьэкlэ зэдошэрыуэ.

lэхъуэ и баш и чэнджэщэгъущ.

lэщэ дэгъуэp гъусэфlщ.

lуэрыlуатэр хабзэжьщ.

lуэху зэхэмыбз щхьэгъэузщ.

lуэху зи куэд шыгъэджэгу ещl.

lуэху убла зимыlэм lуэху щlа иlэкъым.

lуэхум и пэр умыщlэмэ, и кlэр пщlэркъым.

lуэхур зэрыпщlщ.

lуэхур зейм и щхьэджащlэ мэсыс.

lугъуэ щагъэум цlыху щопсэу.

lупэм напэр и хашэщ.
 
Адыгэ Хабзэ