Хабзэ. Адыгэ псалъэжьхэр (унагъуэм, ныбжьэгъухэм епха) / Черкесские пословицы (о семье, дружбе) - ХАБЗЭ

Вход  RSS

ХАБЗЭ

 

Псори Зыщ - псори Хыщ.   Хым и бзэр - зыбзэщ.   Хым и бзэр - Хабзэщ

Главная » Статьи » Статьи

Хабзэ. Адыгэ псалъэжьхэр (унагъуэм, ныбжьэгъухэм епха) / Черкесские пословицы (о семье, дружбе)
 
Адэ лlэужьыншэрэ лыншэ къупщхьэрэ.
 
Адэ ухъухункlэ адэр зыхуэдэр пщlэркъым.
 
Адэ щlэинкlэ псэуа щыlэкъым.
 
Адэ щlэиныншэрэ къупщхьэншэ лырэ.
 
Адэр дэм хуэдэщи, анэр нэм хуэдэщ.
 
Адэр шхэкlэ къуэм зигъэнщlкъым.
 
Анэ бгъафэрэ хъурыфэ джэдыгурэ.
 
Анэ быдзышэм щlакхъуэри кхъуейри хэлъщ.
 
Анэ дэкlуэрэ лlы дэкlуасэрэ. («Тlуми eмыкly пылъкъым» жыхуиlэщ).
 
Анэ зимыlэ сабийр, адэ иlэми, ибафэщ.
 
Анэ зимыlэм гуlэр и махуэщ.
 
Анэ и гыбзэ быдз зэхуаку дэкlкъым.
 
Анэ иlэмэ, сабийр ибэкъым.
 
Анэр нэщи, адэр лъэпкъщ.
 
Анэгукlэ къеlэри, анэlэкlэ къитри къызитам къысхуищlащ.
 
Анэм быныр и зэхуэдэщ.
 
Анэм и быным хуищlэр фlэмащlэщ.
 
Анэм и lэр ину иlэтми, хуэму тохуэ, анэнэпlэсым хуэму иlэтми, ину тохуэ.
 
Анэм къыуипэсыр гунэсщ.
 
Анэм къыуитыр lэфlщ.
 
Анэм сыт щыгъуи быныр сабий къыщохъу.
 
Анэнэпlэсыр уэсым нэхърэ нэхъ щlыlэщ, зэзым нэхърэ нэхъ дыджщ.
 
Анэнэпlэсрэ гупкlэ тlысыпlэрэ.
 
Анэнэпlэсым хуэпщlэр фlэмащlэщ, къыпхуищlэр фlэкуэдщ.
 
Анэр бын гъэкlуэдщ. («Быным щысхьурэ, еубзэурэ егъэсэхъу» жыхуиlэщ).
 
Анэ шыпхъу анэ палъэщи, адэ къуэш адэ палъэщ.
 
Бэлагъыкlыр зыlыгъым хьэ къарибгъу щогугъ. («Пщафlэм цlыхури хьэри щогугъ» жыхуиlэщ).
 
Бжэгъу закъуэ хэси, фызыфlым уигъэунэнщ.
 
Бзылъхугъэ зыдимыс хъулъхугъэрэ зи анэ зи мыгъусэ сабийрэ зэхуэдэщ.
 
Биижь благъэ хъуркъым, благъэжь бий хъуркъым.
 
Благъэ жыжьэ нэхърэ гъунэгъуфl.
 
Благъэ хъумэнрэ ху жылэ хъумэнрэ зэхуэдэщ. («Тlури хъумэгъуейщ, lыгъыгъуейщ» жыхуиlэщ).
 
Благъэ lыгъынрэ шы lыгъынрэ зэхуэдэщ.
 
Благъэжьрэ дыжьыныжьрэ.
 
Благъэри къурэ щхьэкlэм къыпащlыкlкъым.
 
Быдзышэр хьэкхъуафэм иракlэкъым. («Быдзышэм нэмыс иlэн хуейщ» жыхуиlэщ).
 
Былым къыпщlын нэхърэ быныфl къыпщlын.
 
Бын зэхэдзэрэ удын зэхэдзэрэ.
 
Бын зимыlэ адэрэ лы зытемылъ къупщхьэрэ.
 
Бын зимыlэр зы гуныкъуэгъуэщи, бын куэд зиlэр гуныкъуэгъуищэщ.
 
Бын зимыlэр щlолlэ, зиlэр йолlалlэ.
 
Бын зыщlэмыхъуэр и щхьэм щlотlахъуэ.
 
Бын тlыуащlэ лlы гу хэщlщ, бын щащlэ лlы фэ техщ.
 
Быным я мыгъуэр я гъуощ.
 
Быныр дыгъуэмэ, анэр мыгъуэ мэхъу.
 
Быныр насыпщ.
 
Быныр нэм и хъуахуэщ.
 
Бысым гуащэщlэ хьэщlэ и щlасэщ.
 
Бысымыр гъуазэщ, хьэщlэр гъуэзэджэщ.
 
Гуащэ гурымыкъ нысэ хуэлъэщ.
 
Гуащэм и хабзэр нысэм и бзыпхъэщ.
 
Гуащэр гъуммэ, шхэрейщи, нысэр кlэнтlмэ, шхын щlэлlэщ.
 
Гуащэжьри зэгуэр нысащlэу щытащ.
 
Гум фlэlэфlыр нэм фlэдахэщ.
 
Гъатхэ дыгъэ си нысэ типси, бжьыхьэ дыгъэ сипхъу типсэ.
 
Гъунэгъур гъуджэм хуэдэщ.
 
Гъунэгъур унэгъущ, къигъунэгъужыр гъунэгъущ.
 
Гъунэгъурэ гъуэншэджрэ.
 
Гъунэгъуфl къуэшыфl палъэщ.
 
Дадэм щlыгъур нанэщи, нанэм щlыгъур дадэщ.
 
Дэлъхум и lыхьэр шыпхъум ехь. («Шыпхъур и дыщым къэкlуэжыху, дэлъхум и lыхьэм щыщ ехь» жыхуиlэщ).
 
Дэlэбеи ет, еlэбыхи къашэ.
 
Делэ благъэ нэхърэ гу6зыгъэ 6ий.
 
Делэр 6лагъэ гъэкlуэдщ.
 
Делитl зэлэгъущ, тlуанитl зэегъущ. (Зэлэгъу - зэгуэгъу).
 
Ди адитlыр зэмышми, ди анитlыр зэшыпхъущ.
 
Ди пхъэдзакlэр зырызми, ди ерыскъы зыщ.
 
Дывгъэтlыси ди нысэ дывгъэубыж.
 
Дыгъэ нэпс нэхърэ анэ бгъафэ.
 
Дырахьеймэ - мэгъущlэ, кърахьэхмэ - мэщlытэ.
 
Дыщ мэжаджэ lэфlщ.
 
Дыщ пlастэ lэфlщ.
 
Дыщэм хэс нэхърэ лlыжь зыбгъэдэс.
 
Джанэ нэхърэ гъуэншэдж нэхъ благъэщ.
 
Джэд хуэдэ, быныфlэщ.
 
Джэдумрэ фызымрэ унэгуащэщи, хьэмрэ лlымрэ ныбгъуащэщ.
 
Дзитl зыlут зы lэщэрэ зы анэм къилъхуа зэшитlрэ.
 
Еблагъэ зи бэм и бын мэжалlэкъым.
 
Егъур гъуэтыгъуафlэщ, благъэр гъуэтыгъуейщ.
 
Етlуанэлlрэ lулlэ lуданэрэ.
 
Жагъуэгъу миным къыуащlэм нэхърэ зы ныбжьэгъум къыуищlэр нэхъ гуауэщ.
 
Жагъуэгъуншэ умыхъукlэ, жагъуэгъум зэрыжаlи умыхъукlэ.
 
Жагъуэгъурэ щlасэгъурэ зимыlэ щыlэкъым.
 
Жагъуэлlрэ лlэныгъэрэ.
 
Жэм лъакъуэ шкlэ иукlрэ?
 
Жьы зэрымысым нэмыс илъкъым, щlэ зэрымысым насып илъкъым.
 
Закъуэныгъэ нэхърэ lэл къыбдис.
 
Закъуэныгъэр мыгъуагъэщ.
 
Зэгуакlуэ дахэщ.
 
Зэгурымыlуэ бынунэм я мыгъуагъэщ.
 
Зэгурыlуэр щынафэм щlегъанэри, зэrурымыlуэр выфэми щlигъанэркъым.
 
Зэдэшхэ lэфlщи зэдэфl унэщ.
 
3экъуэш псори зы анэм къилъхукъым.
 
3экъуэшитl зэкъуэщтыжкъым. (3экъуэщтыжкъым - щтэуэ зыр зым хыфlидзэкъым).
 
3экъуэшитl я зекlуэкlэ зэхуэдэщ.
 
3экъуэшитlрэ дзитl зыlутрэ.
 
3элlзэфыз я псэ зы чысэ илъщ.
 
3эхэкlыр губжьым къыхокl.
 
3эхуэдитlыр къызэдафэри зэфэгъуитlыр зэдокlуэ. (3 э д а к l у э - зэрашэ).
 
3эхуэмыдэ зэдэкlуэкъым, зэмыфэгъу зэрышэкъым.
 
3эхуэфащэ зэщауэгъущ.
 
3эхуэщlэкlэ ныбжьэгъу зэдэфlкъым.
 
3эщыкъу-зэмалъхъэ мыщэ губжьа хуумыгъазэ.
 
3егъэуби, уи бын пlыж.
 
3и адэ лlар ибэ ныкъуэщ, зи анэ лlар ибэ хъурейщ.
 
3и бын гуэlущlэу зыгъасэм и нэпскlэ епшыныж.
 
3и гъунэгъу зи lэпэгъум и насыпщ.
 
3и дзэлыфэ къыпхуэзытl псори ныбжьэгъукъым.
 
3и имыгъуэ хьэщlэр гуихщ.
 
3и нысэгъу зыубрэ зи бын щытхъурэ. («Тlури зэхуэдэу фlыкъым» жыхуиlэщ).
 
3и щхьэ акъыл имылъым и гъуэлъэгъу еуб.
 
3и щхьэ уи унэ исым и псэ уи унэ илъщ.
 
3и lуэху зыфlэмыбэрэ зи бын зыфlэмыдахэрэ щыlэкъым.
 
3илl lэмбатэм и фыз куэтэрамэщ. («3илl мыкlуэмытэм и фызри апхуэдэщ» жыхуиlэщ).
 
3ы бын зиlэми бынищэ зиlэми зэхуэдэу ялъагъу.
 
3ы унэ и хьэдэ зы унэ итlысэкъым.
 
3ы хьэщlэм зы хьэщlэ и жагъуэщи, хьэщlитlыр бысымым и жагъуэщ.
 
3ыпс ираш зэшыпхъущ.
 
И анэ гупсэщ, и адэ псэущ. («Къэзылъхуахэр узыншэщ, псэущ, насып иlэщ» жыхуиlэщ).
 
И анэ еплъи ипхъу къашэ.
 
И къуэ фlэмылlу, илl фlэмыдахэу фыз щыlэкъым.
 
И напlэ щlэлъмэ щlихынукъым. («Фlы дыдэу елъагъу» жыхуиlэщ).
 
И нэм и джабэхъщ, и псэм къЬшатхъащ.
 
И нэм и нэхущ, и псэм и хъуахуэщ. («Фlы дыдэу елъагъу» жыхуиlэщ).
 
И уанэ трилъхьэмэ, игу ирилъхьэжащ. (Щхьэ закъуэу, бынунэ зимыlэу псэум хужаlэ).
 
И щхьэ закъуэ и лъакъуитlщ.
 
Игу къобгъэну анэкъилъху нэхъ бзаджэщ.
 
Илъагъуну и нэр къокl, илъэгъуамэ, и фэр покl.
 
Имылъагъумэ, щlолlэ, илъагъумэ, йолlыкl.
 
Имысрэ сымаджэрэ lыхьэншэщ.
 
Къакlуэ псори благъэщ.
 
Къакlуэхэ … унэщ. («Куэд къакlэлъокlуэ» жыхуиlэщ).
 
Къалъхур ирегъашэ, къашэр егъэнысэ.
 
Къан тешэ нэхърэ къан шэж.
 
Къапшэр lуэхукъым, хуэпшиин уиlэмэ.
 
Къэдаlуэ, си хъыджэбз, зэхэщlыкl, си нысэ.
 
Къэзылъхуар мэупlэри зымыпlам хуолажьэ. («Хъыджэбзыр зыщалъхуа унагъуэм йокlри здэкlуам яхуалажьэ» жыхуиlэщ).
 
Къэзышагъащlэм махуэ тlощlитlкlэ япэ зыкъыумыгъахуэ.
 
Къэзышагъащlэм щlакlуэщlэрэ кlуэкlэщlрэ къещтэ.
 
Къэкlуэныр хьэщlэм и lуэхущ, кlуэжыныр бысымым и lуэхущ.
 
Къэсшэн согъуэт, сымыгъуэтыр къыздэкlуэнщ.
 
Къомыхъуэжынур, къомыщэжынур уи анэрэ уи нитlрэщ.
 
Кърум шыр имыlэмэ, зы бзущ.
 
Къысщlэупщlэм сыдэкlуэкъым, сызыдэкlуэнур къыслъыхъукъым.
 
Къуажэ дэз lыхьлы нэхърэ жылэ и зырыз благъэ.
 
Къуажэ ив нэхърэ къуажэ и благъэ.
 
Къуаргърэ пэт, и шырым «хужь цlыкlукlэ» йоджэ.
 
Къуэ бзаджэм адэм хъуэн къыхуехь, пхъу бзаджэ анэм хъуэн къыхуехь.
 
Къуэ бзаджэм яжьэм ухегъэс, пхъу бзаджэм урехьэ.
 
Къуэ закъуэрэ нэ закъуэрэ.
 
Къуэ зимыlэ адэр нысэлъыхъу ежьэкъым.
 
Къуэ пцlыупс зиlэ и анэ гуфlэ щыщlэкъым.
 
Къуэ уиlэмэ, нысэ уиlэщ.
 
Къуэм и нэр нэфми, анэм псэууэ елъагъу.
 
Къуэм и псэр анэм и псэфылъэщ.
 
Къуэм уилlынщ, лlым уипlынщ.
 
Къуэр напщlэщ, пхъур набдзэщ.
 
Къуэр унэм и пкъощ, пхъур унэм и щlэращlэщ.
 
Къуэрагъыр ираупсэящ. (Къэшэгъуэ, дэкlуэгъуэ чэзур зылъыса щlалэм е хъыджэбзым хужаlэ).
 
Къуэфl и анэ гуфlэ щигъащlэкъым.
 
Къуэш егъу нэхърэ ныбжьэгъуфl.
 
Къуэш erъy нэхърэ псэуэгъуфl.
 
Къуэш зимыlэм башым lэплlэ ирешэкl.
 
Къуэш и щlэин къуэш ехьыж.
 
Къуэш лей щыlэкъым.
 
Къуэш-шыпхъур хы къумиблым къыкъуокl.
 
Къуэшым я нэхъ жагъуэгъумрэ щауэгъум я нэхъ щlасэмрэ зэхуэдэщ.
 
Къуэшыншэ щlэупщlакlуэншэщ.
 
Къуэшыр зыщыбэм бэныр щыбыхъущ.
 
Лъагъуныгъэ зыхуэпщlым кущlэр къегъэхъей.
 
Лъагъуныгъэ зыщlам лъагъукlэ ищlэжкъым.
 
Лъагъуныгъэр дахагъэ- lеягъэкъым.
 
Лъхуэпхъумрэ пхъуантэмрэ зэхуэдэщ.
 
Лъхурыкlуэд лъхурыщlэхщ.
 
Лlакъуэр зыщыбэм быныр щыхейщ.
 
Лlы гурымыкъыр фыз гъагъщи, лlым и гъыринэр гуемыlущ.
 
Лlы жьей фызгъэгъущ.
 
Лlы зэрымыс унэр сабафэщ.
 
Лlы и фыз трахрэ?
 
Лlы хьэщlэ нэхъpэ фыз хьэщlэ.
 
Лlы щепткlэ умыгъ, кърагъэкlыжмэ, гъей.
 
Лlыгъуабэм быныр ирепхъыхь, фызабэм быныр къещыпыж.
 
Лlым и узыншагъэр фызым и фlыгъэщ.
 
Лlымрэ фызымрэ зэхуагъэувыр я хабзэщ.
 
Лlырэ фызрэ мащэ тla яку дэлъщ.
 
Малъхъэр хъумэ - къанщ, мыхъумэ - шыдщ.
 
Малъхъэрэ къанрэ.
 
Малъхъэрэ шыдрэ.
 
Малъхъэщ жыпlэу унэгъу умыщl, щlалэщ жыпlэу къебгъэшэн къыумыгъанэ.
 
Мафlэ щlынкlэ lэзэр унагъуэ зэгъэзэгъщ.
 
Махуаем бгъуэтыжыр ныбжьэгъущи, адрейхэр lэпэгъущ.
 
Махуаем бгъуэтыжыр ныбжьэгъущи, уи хьэмтетыгъуэм бгъуэтыр уи шхэгъущ.
 
Мэлищэ нэхърэ щуlэгъэфl.
 
Мыгъуэм унагъуэр къыхуонэ.
 
Мыгъуэр зи махуэр анэрщ.
 
Мыгъуэр зи мыгъуар анэрщ.
 
Нанэм щlыгъур дадэщ.
 
Насыпыр фызым къыдокlуэ.
 
Нэгум щlэтыр нэм хуэдэщ.
 
Нэм псэр и фыгъуэгъущ.
 
Нэм псэр зыщlешэ, гум гур къреджэ.
 
Нэм пэжыжьэми гум пэблагъэщ.
 
Нэм щlэтыр псэм хуэдэщ.
 
Нэр ээмыплъмэ, гур зэщоплъ.
 
Нэр зэщыплъмэ, гур зэщоу.
 
Нэхъыжь зэрымыс унагъуэм гъы макъ щыкуэдщ.
 
Нэхъыщlэ нэхъ щlасэщ.
 
«Нэчыхьым сигу щыкlащ» жиlащ куэдрэ яшэурэ кърагъэкlыжа пасэрей пхъужьым.
 
Ныбжьэгъум занщlэу къыбжиlэнщ, бийм уи щlыбкlэ щигъэlунщ.
 
Ныбжьэгъум ягъэпуда лlыр фызыфlым къыдехыж.
 
Ныбжьэгъур бгъэунэхунумэ, хуитыныгъэ ет.
 
Ныбжьэгъур уи нэгу къыщlоплъэ, жагъуэгъур уи лъакъуэ йоплъых.
 
Ныбжьэгъур щагъэунэхур махуейщ.
 
Ныбжьэгъужьрэ дыжьыныжь пщэжарэ.
 
Ныбжьэгъуншэр зеиншэ пэлъытэщ.
 
Ныбжьэгъуlыр гъэтlылъыгъэфlщ.
 
Ныбжьыреилl щыlэкъыми ныбжьырей дыщ щыlэщ.
 
Нысэ унэгъу тlуанэгъуейщ.
 
Нысэ lейм унафэр унэм ирех.
 
Нысэгъукъуэ нэхърэ тlуанэ къуибгъу.
 
Нысэм зэхихыу уи пхъум еущие.
 
Нысэм уеубзэмэ, данэ lубзэ къыуитынщ.
 
Нысэр фlыщ, жыпlэу цlэ фlумыщ, и цlэр езым зыфlищыжынщ.
 
Псэм фlэlэфlыр нэм фlэдахэщ.
 
Псэр зэхъуапсэр дахэщ.
 
Псым икl пэтрэ я кlэ зэнтlэlуащ. («lыхьлыгъэ зэхуаlэкъым» жыхуиlэщ).
 
Псым щхьэтепlэ имыlэмэ, къабзэ хъуркъым.
 
Пфlэмащlэр хьэщlэ lусщ. («Шхыным ущысхьмэ, хьэщlэ шхын мэхъу» жыхуиlэщ).
 
Пхъур дыщасэ къыщыкlуэжкlэ, мывэ хъурейм зегъэпщкlу.
 
Пхъур зэрыбгъасэщ, нысэр зэресащ.
 
Пхъур хамэ бынщ.
 
Пхъурылъхур пкlэм думыгъэплъей. («Куэдрэ пумыгъаплъэу lэнэ къыхуэщтэ» жыхуиlэщ).
 
Пхъурылъхур къихьэмэ, псатхьэр магъ.
 
Пхъурылъхурэ къанрэ зэхуэдэщ.
 
Пцlырыпыхьэ щlэинхьыж.
 
Пщащэ дахэ лlыгъапцlэщ.
 
Пщащэр дэгъуэмэ, гъунэгъур и фызщlэгъущ. (И фызщlэгъущ - «фызу ешэ» жыхуиlэщ).
 
Пщащэр унэгуащэмэ, кхъуей хьэбыкъуэ ешх.
 
Пщащэр щалъхуа унэм я хьэщlэщ.
 
Пlэщхъагъей уиlэу хьэдагъэ умыкlуэ.
 
Сабий зэрымысым насып илъкъым.
 
Сабий зимыlэм имыlэlауэ къыщохъу.
 
Сабий щlэхъуэпсым гущэпс ед.
 
Сабийр зыгъашхэр и анэщ.
 
Сабийм и кlэтlийр бжыхьыпэм пылъми, мэджэгу.
 
Сабийм и унафэр пащтыхьым и унафэм нэхърэ нэхъ ткlийщ.
 
Сабийм адэ имыlэжмэ, зеиншэкъым, анэ имыlэмэ зеиншэщ.
 
Сэ нэхъыфl умыгъуэтмэ, сыкъэшэж.
 
Си анэм зэрыжиlэу симыщlу, си фыз зэрыжиlэ Тхьэм сищl. (Еплъ тхыдэм).
 
Си хьэщlэ нэхърэ си щlалэ.
 
Сыкъамыдэми, срадахэщ.
 
Уэ пхуэдэ сещэмэ, щэ иризгъэкъунщ.
 
Удэхуэха нэужь, бгъуэтыжыр ныбжьэгъущ.
 
Узэлъэlу къэгъани, къолъэlу къашэ.
 
Узэрымылъагъуу lэфl щыlэкъым.
 
Узейм уигъэкъакъэмэ, хамэм къакъэ къыуатынщ.
 
Узижагъуэм пlэщхьагъей иуlэ.
 
Узыгъэблагъэ гъэблэгъэжи, узыгъэбий гъэбииж.
 
Узыукlыр уи бийщи, ущlэзылъхьэжыр уи къуэшщ.
 
Узыхэфыжыну псым хьэ хыумыукlэ, иумыгъэкlыжыну фызым дзы хуумыус.
 
Уи адэр фlамэ, уэ уи щытхъукъым, къуэфl упlамэ, къыпщытхъунщ.
 
Уи анэ и lэ илъым еплъи, уэ уи lэ илъым едзакъэ.
 
Уи анэ зэрымысым дыщасэ умыкlуэ.
 
Уи анэ зэрымысым зыщыгъэпсэхуи, къикlыж.
 
Уи анэ къимылъхуар уи дэлъхукъым, уи дэлъху къимышари уи нысэкъым.
 
Уи анэ къимылъхуар yи къуэшкъым, уи къуэшtым имышар уи нысэкъым.
 
Уи анэрэ уи нитlрэ.
 
Уи благъэ и унащхьэ плъагъуу ублэмыкl.
 
Уи благъэ къыуитым и дзэ удэмыплъыж.
 
Уи благъэ уемыпэгэкl - уи бийм благъэ хуэхъунщ.
 
Уи благъэжь къыбдищlэ щэхукlэ уи благъэщlэ дзыхь хуумыщl.
 
Уи бынрэ уи благъэрэ умыбж. Уи гъунэгъу и фэ къыптоуэ.
 
Уи гъунэгъу умыуб, уи благъэщlи ущымытхъу.
 
Уи гъунэгъум къыпхуимыщlэр жыжьэм къыпхуищlэнкъым.
 
Уи гъунэгъур уи гъуапэщ.
 
Уи гъунэгъур уи къуэшщи, къигунэгъур уи гъунэгъущ.
 
Уи гъунэгъур ун lэнэгъумэ, уехъулlащ.
 
Уи гъунэгъур уи lэпэгъумэ, уехъулlащ.
 
Уи къуэ уемыубзэ, уи бзи уемыгуауэ. (Уи бзи - уи бзылъхугъуи).
 
Уи къуэрэ уи нысэрэ къахуэбублэр къалэнщ.
 
Уи кlуэдыр си кlуэдщ, уи къанэр си къанэщ.
 
Уи напlэ гъалlи, лlы зэгъэгъуэт, унэкур бгъуэтмэ, уи джатэ lых.
 
Уи насып зыхэлъым дыщэхъ тепхъуауэ уолъагъу.
 
Уи ныбэ къикlыр уи бынщи, уи лъэуей къелъэри уи джэдщ.
 
Уи нысэ уи гу ебгъамэ, уи пхъу ешхыдэ.
 
Уи псэлъыхъу уилъагъуну eмыкly хэлъкъым.
 
Уи тlыуанэ умыуб, уи бын ущымытхъу.
 
Уи фыз къыхуэбублэ и хабзэщ.
 
Уи фыз лlамэ, уи щlэлъэныкъуэр гуэхуащ.
 
Уи фызрэ уи lэщэрэкlэ хэти дзыхь хуумыщl.
 
Уи фызыр бзаджэмэ, хьэдагъэ умыкlуэ - махуэ къэси уи хьэдагъэщ.
 
Уи фызыр фlымэ, Джэгу умыкlуэж - махуэ къэси уи Джэгущ.
 
Уи хьэщlэри гъафlэ, къуэшри фlыуэ лъагъу.
 
Уи щхьэ зэрыкl нэхърэ уи кlэ зэрылъ.
 
Уи щlалэ зэрыбгъасэщ, уилl зэресащ.
 
Уи пхъу жеlи, ун нысэ еlуэкl.
 
Уи пхъу зэрысрэ уи нысэ и дыщрэ.
 
Укъэзыукlрэ укъизыгъэкlыжрэ.
 
Унэгъащlэ гужьеигъуафlэщ.
 
Унэгъащlэ хьэщlэхуэфlщ.
 
Унагъуэ зиlэм унагъуэ и пlалъэ ещlэ.
 
Унагъуэ умыхъуу къуажэ ухъункъым.
 
Унагъуэм гъуанибл иlэщ.
 
Унагъуэм лъакъуибгъу щlэтщ.
 
Унэ зэхэмыбзым си нэрыбз хэкlуадэщ.
 
Унэ зимыlэм унагъуэ иlэкъым.
 
Унэ кlуэцlым нэмыс ущимыlэмэ, унэ щlыбым ущиlэххэнкъым.
 
Унэ пхашэ тешэбэщlщ.
 
Унэ фlейм лlыр егъэжь.
 
Унэрыс зы бий нэхърэ унэщlыб биищэ.
 
Унэжьрэ пхъэжь мафlэрэ. (У н э ж ь - унагъуэжь).
 
Унэкъуэщ хьэщlэ гъэфlэгъуейщ.
 
Унэмыхъу хьэбахъуэщ.
 
Унэнум я хьэ удз ехъури, унэхъунум я нысэ мэдыгъуэ.
 
Унэр зейр жьантlакlуэщ.
 
Унэр зыгъэунэри благъэр зыгъэблагъэри фызщ.
 
Унэр игущ, жьэгур и псэщ.
 
Унэр щlабгъэр губгъэныр илъын щхьэкlэщ.
 
Ущылъхуэрэ ущылlэрэ.
 
Фадэр куэдрэ щытмэ, мэжабзэ, хъыджэбзыр куэдрэ дэсмэ, мэутхъуэ.
 
Фыз бзаджэ зиlэм и унэ умыкlуэ.
 
Фыз бзаджэ лlыгъэжьщ. («Лlыр щlэх жьы ещl» жыхуиlэщ).
 
Фыз бзаджэ хьэщlэмыгъашхэщ.
 
Фыз бий нэхърэ жылэ бий.
 
Фыз быдэ илl хьэлэлщ.
 
Фыз дахэ тхьэмахуэ фызщи, фызыфl ныбжьрей фызщ.
 
Фыз жьейм лlыр щlэх жьы дохъу.
 
Фыз закъуэм дэмыlэпыкъу лlыр лlыфlкъым.
 
Фыз зимыlэ щlалэрэ шхуэ зыпщlэхэмылъ шырэ.
 
Фыз мылъхуэ дахэщ.
 
Фыз улъыхъумэ, благъи дэлъыхъуэ.
 
Фыз хуэмыху зиlэр насыпыншэщ.
 
Фыз хьэдэ лlыгъапцlэщ. («Фыз хуэмыхур лlым еубзэурэ къегъапцlэ» жыхуиlэщ).
 
Фыз щэ щlыгъуэщ. («Фызыр куэдрэ гъэсэн хуейщ» жыхуиlэщ).
 
Фызабэм и бын епlыжри, лlыгъуабэм и бын хуэпlыжкъым.
 
Фызабэр бын щхьэтепхэщ.
 
Фызым еуэр лlы мыхъущи, хъуэр зымыдэр лlы делэщ.
 
Фызым игъэпуда лlыр зыми къыдихыжынкъым, ныбжьэгъум игъэпуда лlыр фызым къыдихыжынщ.
 
Фызым и фlыр лlы гъатхъэщ.
 
Фызым насып къыдокlуэ.
 
Фызыр жьы хъумэ, фlы мэхъуж.
 
Фызыр тlэушхэ-щэшхэщи, лlыр зэ шхэгъуэ закъуэщ.
 
Фызыр щlагъуэмэ, унагъуэм къеlуатэ.
 
Фызыфl быдзышэ налъэ щыщlэкъым.
 
Фызыфl гъэтlылъыгъэншэ хъуркъым.
 
Фызыфl зиlэ и гуауэ шэчыгъуафlэщ.
 
Фызыфl зиlэм хъуэхъу и унэ илъщ.
 
Фызыфl и хьэку ятlэ хьэзырщ.
 
Фlызыфl и lэнэ зэтетщ.
 
Фызыфl илl гъуэмылэншэ хъуркъым.
 
Фызыфl илl нэкlущхьэплъщ.
 
Фызыфl илl цlэрыlуэщ.
 
Фызыфlым лlы lейр добжьыфlэри, фыз lейм лlыфlыр добжьыгуэ.
 
Фызыфlыр унэщи, фыз lейр щlыунэщ.
 
Фlылъагъуныгъэр къупщхьэ зауэм хуэдэщ.
 
Фlыуэ зэрылъагъуитlыр зы фэ джанэм зэдохуэ.
 
Фlыуэ узэрылъагъумэ, бгъэныщхьэ унэри жэнэтщ.
 
Фlыуэ укъэзылъагъум уи дагъуэр уегъэлъагъуж, жагъуэу укъэзылъагъум уи нэ щlыбагъкlэ еlуэтэж.
 
Фlыуэ плъагъум зыкъебгъэщlэнумэ, и цlэр куэдрэ жыlэ.
 
Фlыуэ слъагъум хуэзмыщlэнур сремыlэ.
 
Хамэ щlалэ бгъэуджмэ, и анэ къеджэмэ, кlуэжынщ.
 
Хамэм ухуэмыубэ, быным ухуэмыдзыхэ.
 
Хэгъэрей хуэмыхум хьэ къыуегъэдзакъэ.
 
Хэгъэрей бзаджэ дэкlуатэ кlыхьщ.
 
Хэгъэрей бзаджэ шу ужьщ.
 
Хэгъэреифl лъыхъуи былымлъыхъуэ кlуэ.
 
Хъыджэбз къапшэмэ, уэ зэрыбгъасэщи, пхъужь къапшэмэ, зэресагъэххэщ.
 
Хъыджэбз унэгуащэмэ, тхьэмбылыкъу ешу.
 
Хъыджэбз хъумэнрэ ху жылэ хъумэнрэ.
 
Хъуэн зимыlэр и дыщ кlуэжри хъуэн къихьщ.
 
Хьэ мыбанэ унэ гъэунэхъущ.
 
Хьэ пэтрэ и шырыр дзапэкlэ зэрехьэ.
 
Хьэ хей умыукl, фыз хей иумыгъэкlыж.
 
Хьэдрыхэ кlуэрэ зи дыщ кlуэжрэ хэт иубыда?
 
Хьэлыгъур куэдрэ илъмэ, мажьэ, фызыр жьы хъумэ, фlы мэхъу. (Х ь элы г ъ у - щlакхъуэ).
 
Хьэкlуфхэр зофийри, зэфэгъухэр зэкlуомщ (Х ь э к l у ф - адыгэхэм ящыщ зы лъэпкъыу хы Фlыцlэ lуфэм lусащ. 3 э к l у о м - урыс псалъэ к у м жыхуаlэм къытекlагъэнущ, «зэблагъэщ» жыхуиlэщ). Хьэмэшыпхэ благъэщ. («Благъагъкlэ къызэрыгухьэ щыlэкъым» жыхуиlэщ).
 
Хьэндыркъуакъуэр зи анэми «Си анэр гуащэщ» жеlэ.
 
Хьэщlэ жагъуэ псы кlэщlакlэ.
 
Хьэщlэ здэщыlэм хэгъэрей щыlэщ.
 
Хьэщlэ зи жагъуэм лыхуэ хуегъажьэ.
 
Хьэщlэ къакlуэ щыlэ щхьэкlэ, хьэщlэ гъэкlуэж щыlэкъым.
 
Хьэщlэ къакlуэмэ, хэгъэрейр мэгуфlэ.
 
Хьэщlэ хьэщlэтепсыхэ и жагъуэщ.
 
Хьэщlэм и ерыскъыр къыдокlуэ.
 
Хьэщlэмыгъашхэ цlэрыlуэщ.
 
Хьэщlэр бысымым и гъэрщ.
 
Хьэщlэр жэщищ исмэ, быным ящыщ мэхъуж.
 
Хьэщlэр куэдрэ щысмэ, бысымыр йозэш.
 
Хьэщlэр нэщхъеймэ, бысымым и ягъэщ.
 
Хьэщlэр хущхьэрей хъумэ, гъашхи гъэгъуэлъыж.
 
Хьэщlэр хьэзыр щхьэкlэ, бысымыр хьэзыр?
 
Хьэщlэр шхэмэ, бжэм йоплъ.
 
Хьэщlэфl и бысымыбжэ зэlухащ.
 
Цlыхубз зыщlэмыс унэр сабафэщ.
 
Цlыхуфl и lэнэ хьэзырщ.
 
Шыгъу пут зэдумышхыу узэрыщlэркъым.
 
Шыпхъум и гур дэлъхумкlэ гъэзащ.
 
Шыпхъуншэ нэхърэ шыпхъу нэф.
 
Шыпхъуншэрэ хьэдагъэншэрэ.
 
Щхьэгъусэр насып зэхэгъэкlыпlэщ.
 
Щхьэж и ныбжьэгъу и гъуджэ-мажьэщ.
 
Щхьэж и фэгъу и гуэгъущ.
 
Щхьэж хуэфащэ и щауэгъущ.
 
Щхьэзыфlэфl щхьэзыфlэфl къелъхуж.
 
Щыпэлlыр щыпэнэхущи, етlуанэлlыр lулlэ lуданэщ.
 
Щlалэ гурэпкlырэ нэхърэ лlыжь гупсэхуфl.
 
Щlалэр унэ псоми я малъхъэщи, хъыджэбзыр унэ псоми я нысэщ.
 
Щlэщыгъуэр икlри, зэрыукlыр къихьащ.
 
Я выр уэдрэ я хьэр пшэрмэ, унагъуэщ.
 
Я нэхъыжь и унафэ я хъыджэбз екъутэ. (Хабзэ зэрымылъ унагъуэм хужаlэ).
 
Я ныху зэпхащ. («Я щэхуи я нахуи зэрощlэ» жыхуиlэщ).
 
Я псэ зы чысэм илъщ. (Фlыуэ зэрылъагъуитlым хужаlэ).
 
Я щlалэ щlыбыцэ, я кхъуей цы защlэ.
 
Ял зэхэбгъавэми, я лэпс зэхыхьэнукъым. («3эlыхьлы пхуэщlынкъым» жыхуиlэщ).
 
Ямыгъэпхъу пхъукlэ ищlэркъым.
 
Ямылъэгъуа бланэ къаукlкъым, ирамыгъэкlыжыфыну фызым дзы фlащкъым.
 
Япэ къапшэр уи фызщ, етlуанэу къапшэр уи къанщ.
 
Яубыр бысым щlы.
 
Яхь зэхэпхмэ, уи пхъу уфlощl. lэр бутхыпщlкlэ, lэбжьанэр пыхурэ?
 
lэтащхьэ илъагъуауэ, хъыджэбзыр мэгуфlэ. lыхьлы делэ напэтехщ.
 
lуданэ кlапэр кlэщlщ жыпlэу хыфlумыдзэ, пщыкъуэр щlалэщ жыпlэу думыдзых.
Адыгэ Хабзэ