Хабзэ. Адыгэ псалъэжьхэр (лажьыгъэм епхахэр) / Черкесские пословицы (связанные с работой) - ХАБЗЭ

Вход  RSS

ХАБЗЭ

 

Псори Зыщ - псори Хыщ.   Хым и бзэр - зыбзэщ.   Хым и бзэр - Хабзэщ

Главная » Статьи » Статьи

Хабзэ. Адыгэ псалъэжьхэр (лажьыгъэм епхахэр) / Черкесские пословицы (связанные с работой)
 
Абрэмывэ вагъэгъэкlуэдщ.
 
Абрэмывэ зыкъутэм татуугъуэ егъуэт.
 
Адакъэрэ пэт джэджьейр егъашхэ.
 
Адыгэшрэ лlы бэшэчрэ.
 
Арму и унэ лъэбышэщ.
 
Армум хиса жыгыр мэгъу.
 
Армур мэз кIуэмэ, арэфым жьитI гуэту къешэ.
 
Баlуэ нэхърэ бащlэ. («Куэд жызыlэ нэхърэ куэд зылэжь» жыхуиlэщ).
 
Пщ1ант1эпс зэмык1уам гъащ1эм и купщ1э ищ1экъым.
 
Бжьэ зезыхуэр хум елэжьым и Iыхьэгъущ.
 
Бжьэ здэсым фо дещIэ.
 
Бжьэм уэуей-сэсей яIэкъым: зэдолажьэри зэдошхэж.
 
Бзурэ пэт жьэкlэ хьэмбылу и шырхэм къахуехь.
 
Бзурэ пэт абгъуэ ещI.
 
Блэжьын бгъуэтмэ, пшхыни бгъуэтынщ.
 
Вакlуэлlыр хуэмыхумэ, пашэвыр мэхъуакlуэ.
 
ВипщI мыхъумыщIэ нэхъ витI хъуащIа .
 
Выжь и махуапщlэ выщ1э и уасэщ.
 
Выр жьы хъумэ, шкlэм хаутIыпщхьэж.
 
Выр щIащIэну бжьы щрахьэлIэм: «Сэ сыжэмщ»,-жиIащ, къашыну пэгун щрахьэлlэм: «Сэ сывщ»,- жиlащ.
 
ВыфIым уеуэмэ, мэувыlэ. (Хьэлэлу къыббгэдэтым и жагъуэ умыщ1)
 
Гуащэ зи цlэр гуащэ хъумэ, унэлъащlэр щlэ мэхъуж.
 
Гугъу уехьу къэблэжьар Iэфlщ.
 
Гъатхэм жеяр бжьыхьэм магъыж.
 
Гъатхэм пасэу пщlэр бжьыхьэм игъуэ мэхъу.
 
Гъатхэм тумысар бжьыхьэм къытепхыжыркъым.
 
Гъэм и зы махуэм щlымахуэм уегъашхэ.
 
Гъэмахуэ тхьэмахуэр щIымахуэ гъуэмылэщ.
 
Гъэмахуэм къыумылэжьа щIымахуэм бгъуэтыжыркъым.
 
Гъэфlым умыгъуэта гъейм бгъуэтыжыркъым.
 
Гъукlэ хуэвэм пхъэlэщэр къыдрехуей.
 
ГъукIэм и lэщэр lэдэрэ уадэрщ.
 
Гъущlыр зэращlым щыгъуазэм гъущlыпэ пхъэнкIийм хидзэркъым.
 
Дэрбзэрыфl бзыхьэхуэбэ ищlыркъым.
 
Дыжэф пцlанэ хъуркъым.
 
Дыщэ къэпхьми зыкlэралъхьэжынур уи цейщ.
 
Дыщэр дыщэ зыщlыр пщlэнтlэпсщ.
 
Дыщэр чэзэпкlэ ягъэунэху, цlыхур IуэхущlафэкIэ зэхаху.
 
Джэджьей пасэр lэщIокlри джэджьей кlасэр бгъэм ехь.
 
Джэдым джэд1ыкlэр и гуащlэщ.
 
Дзейуэ зэгухьэмэ, хьэмыр ягъэнщI.
 
Дзыгъуэ пэтрэ щlымахуэм хуогъэтlылъэ.
 
Дзыгъуибгъу зэдеIэмэ, кхъуей кIадащхьэ трач.
 
Емызэш и Iуэху къыдохъу, мэшыбэ ещ1э.

Емызэшыр пшэрыхьщ, шэрыуэщ.
 
Емыса лэгъупэжь хъуркъым.
 
Жагъуэу плъагъу Iуэхум гур хуэнэфщ.
 
Жэм къэщэхуи, вы щэхун хэкIыж. («Ар лъхуэнщи вы хъун къилъхунщ» жыхуиIэщ).
 
Жэмым ишх и гъэшщ.
 
Жыгыр зыгъэдахэр пхъэщхьэмыщхьэщ, цIыхур зыгъэбжьыфIэр и Iуэху щIафэщ.
 
Жыджэрым и фIыщIэ къагъанэу щхьэхынэм и щытхъу жаIэнкъым.
 
Уи хэлъэтыр уи IэщIагъэщ, уфIэмыфIыр IэщIыбщ.
 
Зэдэлажьэ - лэжьыгъэ бэвщ.
 
Зэдэпщlэ щIэхщи, зэдэпшх IэфIщ.
 
ЗэкъуэшитI зэдеIэмэ, абрэмывэ трач.
 
3экъуэшыбэ бэрыхьщ. 
 
ЗимыIуэху зыщ1эр зэIэм Iэмэ щоу.
 
Зи Iуэху зыщ1эр зэlусэм псэ хелъхьэ.
 
3и бэ пщIэм уриlэзэщ.
 
3и жьэ куэд жиIэм и lэ куэд ищlэркъым.
 
3и Iуэху eгyгъyp дыгъэм япэ къотэдж.
 
3ы гъэм шкIэщ, етIуанэм жэмщ.
 
3ы гъэр тIэу къакIуэркъым.
 
3ы махуавэр зы махуэшхкъым.
 
3ымыщIэм щIакIэ и Iусщ (щхьэусыгъуэ куэд къегупсыс).
 
3ыри умыщIэххэ нэхърэ Iуэху цIыкIу.
 
И гуащlэ хьэпlацIэм яхуехъумэ. (Гугъу зезымыгъэхьым ирегиеу хужаlэ).
 
Зи гухэлъэт IэщIагъэм ирилажьэм и лъэр щыувым выри щопсынщlэ.
 
Зи мы Iуэху зыщIэм И хъер мащlэщ, и гумэщI бэщ. (Хъер мащlэ фIэкI къызыпымыкlыу гуащlэ куэд зытекlуадэ Iуэхум хужаlэ).
 
Иримыкъуy мэкъуауэ макIуэ.
 
Куэд жызыlэ нэхърэ куэд зылэжь.
 
Куэд умыщIэми, пщlэр гъэтэмэм.
 
Куууэ довэ, 1уву досэ, зэрыгъэсысу къокI, зэрыгъэкlийуэ допщlэ.
 
Къэкlуэгъуафlэ кlуэжыгъуафlэщ. («Гугъуехьыншэу къыпхэхъуар кlуэдыжыгъуафlэщ» жыхуиlэщ).
 
Уэшхыр псынщlэу къежьэууэ щхьэщыкI нэхърэ щlым пкърыхьэу хуэмхуэмурэ къешхым нэхъыфlщ.
 
Къыумылэжьар гъэкlуэдыгъуафlэщ.
 
Къуат къэуаткъым, къэблэжьырщ къэуатыр.
 
Лажьэ лажьэ лъыхъуэркъым. («3и гуащIэкlэ шхэжыр е лъыхъуэркъым» жыхуиIэщ).
 
Лажьэм жьэ егъуэт (Зыри умыщ1эм укъавэу удэмыт, 1уэху пщ1эм. упсалъэнуи ухуитщ).
 
Лэжьакlуэжь и шэмэдж щIэщхъуркъым, и фlанэ къутэркъым.
 
ЛэжьакlуэфI ифlыщlэ щIэми жьыми яIуатэ.
 
ЛэжьэкIэмыщlэ и lуэху хэщIыркъым.
 
ЛэжьэнкIэ уашхэщ, шхэнкIэ дыгъужьщ.
 
Лэжьэным хэзагъэр щIэныгъэми хогъуазэ.
 
Лэжьыгъэм уегъэлъапlэ, щхьэхынагъэм уегъэпуд.
 
ЛIым я нэхъ мыгъуэм Iуэхугъуибгъу зэпеч.
 
Матэ щIыкlэ имыщIэу мэбжьахъуэ.
 
Мэкъумылэ зэгъэпэщи, lэщ угъуеиным щlэдзэ. 
 
Мэлыхъуэр куэдмэ, мэлыр псэхэлlэ мэхъу. 
 
Мыбзэф и лэныстэ мэ6закъуэ. 
 
Мыдэф и Iуданэ кIыхьщ. 

Мылэжьэф щхьэусыгъуэ и куэдщ. 
 
Мылэжьэф и гуахъуэкI 6элацэщ.
 
Мылъкум и къэгъуэтыным нэхърэ и хъумэныр нэхъ гугъущ.
 
Уи щхьэ ущымытхъуy Iуэхукlэ гъэлъагъуэ. 
 
Мыхьэжэф и щхьэлыкъуэкI къопкI. (Щ х ь э л ы к ъ у э к 1 - lэщхьэл мывэр ээрагъэкIэрахъуэ къущ).
 
Мыщхьэхыр дахащIэщ. 
 
Наcыпыp пщэдджыжьым ягуэш. («Жьыуэ укъэтэджу уи Iуэху яужь уихьэн хуейщ» жыхуиlэщ).
 
Насыпыр хъуржынкlэ уафэм кърахьэхыркъым - пщlэнтэпсым къыхокI.
 
Нэм илъагъу Iэм ещlэф.
 
Нэм фlэбэр lэбэм еух.
  
Псынщlэ теIуэ, фIы теlуатэ, lэ ижьым егъэублэ,   lэ сэмэгум егъэух. («Гугъу дыдемыхьу дыгъэух», жыхуиlэщ). 
 
Пхуэфащэ зыщIи, итIанэ щlэлъэIу.
 
Пхъащlэ Iэзэм мэзыр и благъэщ.
 
Пхъэlэщэр вийм зэдащтэмэ, щlыгулъ къагъазэ. 
 
Пхъэlэщэжьыр lэкlуэлъакlуэмэ, вагъэбдзумэ лей ехь. 
 
ПщIэнтIэпс пщlэншэ хъуркъым. 
 
Уэсэпс нэхърэ пщIэнтlэпс нэхъ бейщ. 
 
Уэсэпс хуабэр мэш гъэк1щ.
 
Уэсэпсхэмыхьэ 1ыхьэншэщ.
 
УэфIым умыгъуэтыр уейм бгъуэтыжыркъым. 
 
Узэгугъур къогугъуж, узэлlалlэр къолlэлlэж. 
 
Уи дахагъэм уримыпагэу, уи лэжьыгъэм ирипагэ.
 
Уи IэдакъитIым щlэмыкlар хьэрэмщ.
 
Уи Iэм ипэ уи щхьэр гъэлажьэ.
 
Уи lэщlагъэ гугъэзагъэщ.
 
Улажьэмэ, лыжь пшхынщ, yмылажьэмэ, лажьэ бгъуэтынщ.
 
Умыщlэу мыхъуну Iуэхум зыхуумылъэфыхь. 
 
Умылажьэу пшхыр IэфI хъуркъым. 
 
Ухуэлlэ нэхърэ елIалlэ. 
 
ФIыуэ плъагъу Iуэхум Iэр хуэпсынщlэщ. 
 
Хамэlэр Iэгъэзагъэ щхьэкIэ, гугъэзагъэкъым, lэгъэпсэху щхьэкIэ, гугъэпсэхукъым. 
 
Хуэмыху и Iуэху блэкIыркъым. 
 
Хуэмыху унафэ щIынкlэ Iэзэщ. 
 
Хуэмыхум зимыгъазэурэ мазэр къуохьэж.
 
ХъумпIэцlэджрэ пэт «сыпсэуащэрэт» жеIэ. 

ЦIыхубзым псищэ хэтщ. («Гугъуехь куэд и фэ докI» жыхуиlэщ). 
 
ЦIыхум и уасэр и лэжьыгъэрщ. 
 
ЦIыхум пщlэ зэрыхуащlыр и Iуэхущlафэщ.
 
Цlыхур зыгъэщlэращlэр и гуащIэщ.
 
Щхьэхынэм ив лlэмэ - лыщ, игу къутэмэ - пхъэщ. 
 
Щхьэхынэм и махуэ кlыхьщ. 
 
Щхьэхынэр насыпыншэщ.
 
Щысым и Iыхьэр кIуэм къехь. 
 
Щlы нэхъ бей щыlэкъым. ЩIы пшэр и хьэдзи пшэрщ. 
 
ЩIым епщlэр и пщlэщ. 
 
ЩIым зы ептмэ, щэ къуетыж.
 
ЩIым и нэмысыр и гъавэщ, цlыхум и нэмысыр и гуащlэщ.
 
Щlыр и чэзум зывэм, вагъэр и гъуэм зысэм и самэ мэбагъуэ. 
 
lэщlагъэ зиlэ и lэпэ дыщэ къыпощ. 
 
lэщlагъэ зиlэм Iэужь иlэщ.
 
lэщlагъэншэм и шэрхъ лъэныкъуабэщ.
 
Iуэху мыублэ блэ хэсщ. 
 
Iуэху пщlыр Iуэху мэхъу.
 
Iуэху цlыкlу щыlэкъым, щыlэр лlы цlыкlущ. Iуэху цlыкlури Iуэхущ, Iуэху инри Iуэхущ. 
 
Iуэху щlэкlэ зымыщlэ lуэху щlэным егъалlэ. 
 
Iуэхуншэ псэлъэрейщ. 
 
Iуэхур жыlэгъуафlэ щхьэкlэ, щlэгъуафlэкъым. 
 
Iуэхур зейм зэрыжиIэу пщIэфмэ, уIэзэщ.
Адыгэ Хабзэ