Вход  RSS

ХАБЗЭ

 

Псори Зыщ - псори Хыщ.   Хым и бзэр - зыбзэщ.   Хым и бзэр - Хабзэщ

Главная » Статьи » Статьи

Хабзэ. Адыгэ псалъэжьхэр (гъащIэ еплъыкIэр къэзыгъэлъагъуэ) / Черкесские пословицы (показывающие взгляды на жизнь)
 
Абрэмывэрэ пэт зы пlэм илъкъым.
 
Адакъэр мыlуэкlи нэху щын къанэркъым.
 
Адэ мылъку бын гъэкlуэдщ. («И адэм и мылъкум щыгугъыу мылажьэурэ хуэмыху мэхъу» жыхуиlэщ)
 
Адэм имылъэгъуа къуэм елъэгъу.
 
Ажал здэщымыlэ щыlэкъым.
 
Ажал зимыlэ щыlэкъым.
 
Ажал мыхъумэ, lэзэгъуэ зимыlэ щыlэкъым.
 
Ажалыр бжэщхьэlум нэхърэ нэхъ благъэщ.
 
Ажалыр гуфlакlэм дэсщ.
 
Акъылыр былымщ.
 
Акъыл зимыlэр тхьэмыщкlэщ.
 
Акъыл зиlэми делагъэ и мащlэкъым.
 
Акъыл зиlэм имыlэ щыlэкъым.
 
Акъыл зиlэми шыуагъэу иlэр зэхуэпхьэсмэ, lуащхьэшхуэ хъунщ.
 
«Акъыл уэстын хьэмэрэ былым уэстын?» - щыжиlэм, «Акъыл къызэти, былым сэ къэзгъуэтынщ», - жиlащ.
 
Акъылым и анэр гупсысэщ.
 
Акъылыр жыжьэу маплъэ, нэр абы и лъагъуэ ирокlуэ.
 
Акъылыр жьакIэм ежьэркъым.
 
Акъылыр жьыгъэ-щlагъэкъым.
 
Акъылыр нэмысщ, былымыр насыпщ.
 
Анэм и гъуапэр пхъум и джанэщ.
 
Анэм и джанэр пхъум и гъуапэщ.
 
Анэм и хабзэр пхъум и бзыпхъэщ.
 
Апхуэдэуи мэхъу, нэхъыфlи мэхъуж.
 
Аргъуейм и лым хуэдэщ и лэпсри.
 
Аргъуейри цlыкlу дыдэщ - аслъэным илъ йофэ.
 
Афищэ зытар хьэ матищкlэ ящэжащ.
 
Аслъэн пэтрэ ягъасэ.
 
Аслъэн-къаплъэн пэтрэ хъумпlэцIэджым щошынэ.
 
Аслъэныр жьы хъумэ, хьэlуцыдзыр щодыхьэшх.
 
Ахъшэр пшахъуэщи, гъащlэр пцlащхъуэщ. («Пшахъуэр пlэщlолъэлъ, пцlащхъуэр пlэщIолъэт» жы- хуиlэщ).
 
Ахъшэр Iэгурылъхьэ-lэгурыхщ.
 
Банэр банэкlэ къыхахыж.
 
Бэр зэкъуэтмэ - текlуэныгъэщ.
 
Бэр зэнэцI нэхъ бэр зэхъуэхъу.
 
Бэрэ жыпlэр къохъу.
 
Бэрэжьей мэщхьэлъэри, щхьэж и лъэпкъ хуокlуэж.
 
Бгым ущыхунумэ, шхийми уегъэлъэпэрапэ. Бгъэплъыщэмэ, мыбэри зэгуоуд.
 
Бдзэжьей цIыкlу псышхуэ итхьэлэрэ?
 
Бдзэжьейм хъумпlэцlэдж ишхынкlи мэхъу, хъумпlэцlэджым бдзэжьей ишхынкlи мэхъу.
 
Бжэн мэл хъурэ, мэл бжэн хъурэ?
 
Бжэн щынэ къилъхуркъым.
 
Бзаджэ уи пашэмэ, бзаджэ ухуешэ.
 
Бзум и лым хуэдэщ и лэпсри.
 
Бзур зыIэтыр дамэщ, цIыхур зыlэтыр акъылщ.
 
БлэбгъэкIым, улъэщlыхьэжкъым.
 
Блэр бэгмэ, и гъуэм ихуэжкъым.
 
Былымыр уэсэпсщ, цlыхупеэр маещ.
 
Былымыр уэсэпсым хуэдэщ. («Къокlуэ, мэкlуэж» жыхуиlэщ).
 
Былымыр уэеэпещ, цlыхупеэр lэфlщ.
 
Вындым и шыр ишхыжынумэ, сабэм хекухь.
 
Выри лъэщ дыдэщ - къаубыдри щlащlэ.
 
Гуауэ зымылъэгъуам гуапэр зэхищlыкIыркъым.
 
Гуащэрэ пэт данэ кlапэ щощlэ.
 
Губгъуэ пщlащэрэ унэ пщlащэрэ зэтохуэ.
 
Гугъэр щIэгъэкъуэнщ.
 
Гугъэр гъащlэм и пкъощ.
 
Гугъу уехьынумэ, хьэгулывэми дзэр lуещlыкI.
 
Гугъуехь зымылъэгъуам тыншыгъуэ ищIэркъым.
 
Гугъуехьыр шэчыгъуафlэщ. («Умышэчынкlэ Iэмал щимыlэкlэ, уигу уогъэбыдэри уошэч» жыхуиlэщ).
 
Гудзэр теувэгъуэ-теувэгъуэщ.
 
Гукъеуэ зимыlэм пщlыхьэпIэфl елъагъу.
 
Гукъеуэ зиlэр псэлъалэщи, бэгу зиlэр тlэхъуалэщ.
 
Гум илъыр фэм къеlуатэ. Гум имылъ жьэм къиlуатэркъым.
 
Гур зэмыплъыр нэм илъагъуркъым.
 
Гур зэщыплъмэ, нэр мэплъакъуэ.
 
Гур зыхуеlэм lэр лъоlэс.
 
Гур маплъэ, нэм елъагъу.
 
Гур мыгъмэ, нэр гъыркъым.
 
Гур мыфlмэ, щхьэр фlейщ.
 
Гурэ гурэ лъагъуэ зэхуаlэщ.
 
Гурыщхъуэ нэрыщхъуэ ухуешэ.
 
Гуфlэгъуэрэ гуlэгъуэрэ зимыlэ щыlэкъым.
 
Гуфlэгъуэри гуlэгъуэри зэпыщlащ.
 
Гухэхъуэ щlэщ, гухэщl жьыщ.
 
Гущэ зыхуащlым бэни хуащlыж.
 
Гъаблэм благъэр пщегъэгъупщэ.
 
Гъаблэм благъуэр гъуэм къреш.
 
Гъащlэ зиlэм уахътыи иlэщ.
 
Гъащlэм декlур лlыфlщ.
 
ГъащIэм и кlыхьагъыр зыми ищlэркъым.
 
Гъащlэр гъуэрыгъуэ шэнтщ.
 
Гъащlэр lыхьэ мыгуэшщ.
 
Гъэ удзыр зы шым ихъуркъым, xъуну псор зы лlым хэлъкъым.
 
Гъэмахуэм блэ зэуар щlымахуэм аркъэным щощтэ.
 
Гъуамэ цlыкlу нэхърэ гъуамэшхуэ.
 
Гъуанэдэлъ нэплъэжыгъуэ егъуэт.
 
Гъуэгу благъэ жыжьэ нэхърэ гъуэгу жыжьэ благъэ.
 
Гъуэгу зымыщIэ пашэм хьэвейм ухешэ.
 
Гъуэгу техьэ гъуэгу тенэркъым.
 
Гъуэгум и кIыхьагъым хуэдизи и бгъуагъщ.
 
ГъущI чоу зиlэ гъущl мастэ щощlэ. (Чоу - сэрей, бжыхь).
 
Гъущlыпэ пэтрэ мэхъуапсэ.
 
Дахагъэм дагъуищэ егъэпщкlу.
 
Дахэ мыжэ нэхърэ Iей жэр.
 
Дахэу ябз дахэу ядыжыркъым. («Дахагъэ псор зым бгъэдэлъкъым» жыхуиIэщ).
 
Дэгъэзеигъуэ зиIэм егъэзыхыгъуи иIэщ.
 
ДэкIыгъуэ задэ нэхърэ ехыгъуэ задэ.
 
Дэри зэ дижь къепщэнщ.
 
Дэтхэнэ зы узми иIэщ Iэзэгъуэ.
 
Дэтхэнэ зыми чэзу иIэщ.
 
Дэтхэнэ зыфIри мащIэщ.
 
Делагъэм уритепщэ нэхърэ акъылым урипщылIым нэхъыфIщ.
 
Дунейм и фIыгъуэр узыншагъэщ, дунейм и тхъэгъуэр лъагъуныгъэщ.
 
Дунейм лей теткъым.
 
«Дунейм сыт нэхъ IэфI, сыт нэхъ дахэ, сыт нэхъ жэр?»- щыжаIэм: «Псэ нэхъ IэфIщ, гъатхэ нэхъ дахэщ, гу нэхъ жэрщ»,- жаIащ.
 
Дунейм тетыкIэ зыщIэр мэтынш.
 
ДунеймкIэ зызыгъэнщIа хьэдрыхэ кIуакъым.
 
Дунейр гудзалъэ-гудзалъэщ, гудзалъэ теувэгъуэщ.
 
Дунейр гъуэрыгъуэ шэнтщ.
 
«Дунейр езэшыгъуэщ» жиIэу зыужэгъуу ехыжа щыIэкъым.
 
Дунейр зейр щIалэгъуэрщ.
 
Дунейр зы цIыхум хухахакъым.
 
Дунейр зыгъэнэхур дыгъэщ, дунейр зэзыгъэзахуэр щIэныгъэщ.
 
Дунейр зыми здихьакъым.
 
Дунейр кхъуэщыныжь хъуакъым. («Къутэжын къудейуэ щыткъым» жыхуиIэщ).
 
Дунейр техьэ-текIщ.
 
Дунейр хьэмкIэшыгу хъуакъым.
 
Дунейр чэзущ.
 
Дунейр шэрхъщи мэкIэрахъуэ.
 
Дунейр Iэджэми къелащ.
 
Дунейр lэрыхьэ-IэрыкIщ.
 
Дыгъэр пшэм щIилъафэкlэ ункlыфIыркъым.
 
Дыгъэр фIыми топсэ, бзаджэми топсэ.
 
Дыджым уемыдзакъэу IэфIыр пщIэркъым. («Iей зымыгъэунэхуам фIыр зыхуэдэр ищIэркъым» жыхуиlэщ).
 
Джанэ мылажьэрэ лажьэ мыlуэтэжрэ щыIэкъым.
 
Джэд нэхърэ джэдыкIэ нэхъ Iущщ.
 
Джэд щыкъун и пщIыхьщ.
 
Джэду здэщымыIэм дзыгъуэ щоятэ.
 
Джэду и къуэ дзыгъуащэщ.
 
Джэдум нэхъ лъэщ щымыIэу дзыгъуэм и гугъэщ.
 
Джэдум и шырыр ишхыжын хъумэ, «дзыгъуэм ещхьщ» жеlэ.
 
Джэдум щигуфIэгъуэм, дзыгъуэм и гуIэгъуэщ.
 
Джэдум хьэр щишхи къохъу.
 
Джэдыгум щыщ щыдэжынщ. («Щхьэж езым хуэдэр и щыдэжынщ» жыхуиIэщ).
 
Джэдым адакъэ я тхьэмадэщ.
 
Джэдым зэрыфIагъэжыну сэр къеулъэпхъэщ.
 
Джей пэтрэ ещакIуэурэ яубыд.
 
Дзэр куэдрэ узмэ - Iуач.
 
Дзэр Iухунумэ, хъудырми IуещIыкI.
 
Е мыхъу фIы хъужкъым.
 
Ебгъэлеймэ - къpeхy.
 
Ебгъэлеймэ, лей къыпщощI.
 
Елыркъэшми шэдыр фIэжэнэтщ.
 
Ем е пыщылъщ, фIым фlы пыщылъщ.
 
Ем Iумыщlам фlыр ищIэркъым.
 
Eмыкlур eкly мэхъури eкlyp eмыкly мэхъу.
 
Емынэрэ пэт зэрыхьэм зыгуэр къренэ.
 
Ер вы бжьакъуэм къокI.
 
Ер къызэрыкlыр джэдыкlэ занэщ. (3 а н э - закъуэ, зы).
 
Жаlэ псор къэхъуркъым, къэхъу псор яIуатэркъым.
 
Жаlэ псори пэжкъым.
 
Жаlэр къос, ясэр къокI.
 
Жэм пыджэрей къуагуэ мэхъу.
 
Жэр нэхърэ Iy махуэ.
 
Жэщым и дахэр мазагъуэщ, цIыхум и дахэр акъылщ.
 
Жеймрэ гугъэмрэ адэ щIэиныфlщ.
 
Жин пэтрэ зыгуэр къоуз.
 
Жыг гъуам псы щlэбгъэлъадэкlэ къэщlэрэщIэжыркъым.
 
Жыг закъуэ мэз хъуркъым.
 
Жыг закъуэ жьым щошынэ.
 
Жыг зытеуэри мэгурым, пщlащэ зытехуэри мэгурым.
 
Жыгейм я нэхъ быдэм лъэнтхъуийм дыркъуэ ирегъэщI.
 
Жыгым къыпыкIэр и уасэщ, цIыхум и уасэр и лэжьыгъэщ.
 
Жыгыжьыр иту, жыгыщIэр йобэт.
 
Жыжьэ благъэ нэхърэ гъунэгъу бийр благъэ пщIыжмэ, нэхъыфIщ.
 
Жылэ делэ хъуркъым.
 
Жылэ лажьэ лажьэ хъуркъым.
 
Жылэр зышх дыгъужьыжь нэхърэ а жылэжь гуэрыр нэхъ Iy махуэщ.
 
Жьакlэр хужь хъумэ, фlыцlэ хъужыркъым.
 
Жьэр щхьэм и лIыкlуэщ.
 
Жьы къемыпщэу къурэ сыскъым.
 
Жьым и гъащlэр фIэмащlэщ, щIэм и щIэр фIэкуэдщ.
 
Жьым и кlапэр щIэм и напэщ.
 
Жьым къихьыр псым ехьыж. («Гугъу удемыхьу къэбгъуэтар кlуэдыжыгъуафIэщ» жыхуиlэщ).
 
Жьым щытхъуи, щlэр къащтэ.
 
ЖьыфI здэщымыlэмэ щIэфlи щыIэкъым.
 
Зэбий нэхърэ зэбэу.
 
Зэгуэс нэхърэ зэгуэт.
 
Зэдэгъуэт нэхърэ зэблэгъуэтыкI. («Зы махуэм псори уиlэ нэхърэ, мащlэми, махуэ къэс зыгуэр бгъуэтмэ, нэхъыфlщ» жыхуиIэщ).
 
Зэдэзымыщтэ лIищэ нэхърэ зэдэзыщтэ мэлищэ.
 
ЗэдэпщIэ щIэхщи, зэдэпшх IэфIщ.
 
ЗэдеIэмэ, бгыри ягъэкуэш. (Я г ъ э к у э ш - ягъэIэпхъуэ).
 
Зэри зи хущхъуэ щыIэщ.
 
Зэманыр къожьэркъым.
 
Зэманыр уэчылыфIщ - хэт пэжми зэхегъэкI.
 
ЗэмыщхьитI зэрихьэлIэмэ, зэзэгъыркъым.
 
Зэтеухь нэхърэ зэтекlыж.
 
Зэхэпх псори пэжкъым, жаlэ псори къэхъуркъым.
 
Зэхьэзэхуэ мэунэри, зэижитI мэунэхъу.
 
Зи игъуэр дахэщ.
 
Зи закъуэу псэум Тхьэр еуащ.
 
Зи къуэш мащэ хуэзытIыр йохуэж.
 
Зи лъакъуэ зыфlэмыдахэрэ зи щхьэ зыфlэмыхейрэ щыIэкъым.
 
Зи мыхьэдагъэм и нысашэщ. Зи пэр мыфlым и кlэри фlыкъым.
 
Зи чэзур дахэщ.
 
Зи Iупс итхьэлэжа щыlэкъым.
 
Зы акъыл нэхърэ акъылищэ.
 
Зы анэм къилъхуа псори зэхуэдэкъым.
 
Зыгуэр щыжаlэм зыгуэр щыщыlэщ.
 
Зы гъэм къэкI удзыр зы бым ихъукъым, къэхъуну къэщlэнур зы лlым ищIэркъым.
 
Зы къэлэри къэлэрищэри зэхуэдэщ.
 
Зы кхъужь фам кхъужьищэ егъэф.
 
Зы мафlэ хъуаскIэм жылэ псор къресэкI.
 
Зы мэл бгым елъэмэ, мэл псори йолъэ.
 
Зы мэлыфэ тIэу трахкъым.
 
Зы нэм имылъагъур зы нэм елъагъу.
 
Зы сампIэм ситI зэдихуэркъым.
 
Зы хьэ зэбэным хьищэ йобэн.
 
Зым и гуращэр щэм я гуращэщ.
 
Зым и хущхъуэ зым и щхъухьщ.
 
Зым и хьэдагъэщ, зым и нысашэщ.
 
Зым тIyp и дзэщ.
 
Зым хуэмыфl хьэдрыхэ кlуэркъым.
 
Зыр лIа щхьэкlэ, зым зилlэжрэ?
 
Зыхьри мэгугъэ, яхьри мэгугъэ.
 
Зыш и хьэтыркlэ шищэ псы йофэ.
 
И адэм и щэн и къуэм къыхохуэ.
 
И къэкIуэкIэм хуэдэщ и кIуэжыкIэри. (Зи гугъу ищIыр мылъкущ, былымщ).
 
И лым хуэдэщ и лэпсри.
 
ИкIута из хъужыркъым.
 
Илъэс плlыщlыр - дыгъужь плlыщlщ, илъэс хыщlыр- хьисэп хыщlщ, илъэс пщlейр - пэщащэ пщlейщ, илъэсищэр - джэдыкlищэщ.
 
Кэрдэщыщхьэ мэщхьэлъэри щхьэж и лъэпкъ йоуэж. (К э р д э щ - удзщ).
 
Куэд зыгъащlэ нэхърэ куэд зылъагъу.
 
Куэдрэ жаlэр къохъу.
 
Куэдрэ шэм ухэплъэм лъы холъагъуэ.
 
Куэдрэ щыта махъсымэр къыщеху.
 
Кхъуэр зыщышынэн щымыlэмэ, Iуащхьэм докlуей.
 
Кхъуэщыныжь пэтрэ зэ мэкъутэж.
 
Къамылъху лIэжыркъым.
 
Къамылъхуари цlыхум яхэмыхьари зэхуэдэщ.
 
Къандзэгъурэ пэт гу егъэуфэрэнкI.
 
Къаруушхуэ нэхърэ акъылышхуэ.
 
КъашыргъитI зэрошхри бзу и шхын къыдокl.
 
Къэбублэр хабзэщ.
 
Къэзыгъэзэжыр Тхьэм къещтэж.
 
КъэмыкI къэщхьэлъэркъым.
 
Къэмыкlа пабжьэм къамылъхуа тхьэкlумэкlыхьыр хэсщ. (Гугъэ нэпцIым хужаIэ. «Шыщlэ къамылъхум уанэ хузэщlалъхьэ» жыхуаlэ псалъэжьым и мыхьэнэгъущ).
 
Къэхъум декlур лlыфIщ.
 
«Къебэ-небэмэ, сэсейщ, ебэпамэ уэуейщ, ефэнды»,- жиlащ джэгуакIуэм. («Лlамэ, уэуейщ, чэф иlэмэ, сэсейщ» жыхуиlэщ).
 
Къежьэкlей кlуэдыжыкlейщ.
 
Къежьэр хабзэщ.
 
Къыдамыгъэплъ нэплъэжыгъуэ егъуэт.
 
Къызэрыкlа гъуэм йохьэж.
 
Къызыхэкlам хохьэж.
 
Къыпкlэлъеуэр къыпкlэлъос.
 
Къыптекlуэм пэкIум уахегъэн. («Тхьэмыщкlагъэм гупым уахигъэхьэркъым» жыхуиlэщ).
 
Къыщалъхунур зэримыщlам хуэдэу, щылlэжынури зыми ищlэркъым.
 
Къуажэ и бий нэхърэ къуажэ ифI.
 
Къуанщlэм нэ хуащlати, «набдзэ» жиIащ.
 
Къуанщlэм узыхуишэр псэхэлlэлщ.
 
Къуанщlэр уи пашэмэ, бзаджэм ухуешэ.
 
Къуэпсыр мажэри жыжьэм къыщокI.
 
Къупщхьэ къуаншэщи, лы пшэр дахэщ.
 
Къупщхьэр зыгъэдахэр лыщи, лыр зыгъэдахэр гъынщ.
 
Къуртым щlэлъ джэдыкIэми шкlумпI хокI.
 
Кlапсэр и псыгъуапlэм щызэпоч.
 
Кlапсэшхуэм ихьар арэфыпсым къехьыж.
 
Кlыгуугу и цlэ иреlуэж.
 
КIыхьми, кlэ иlэщ.
 
Лажьэр къэкlуэгъуафlэ щхьэкlэ, кlуэжыгъуейщ.
 
Лей зезыхьэр и хьэкъ хуозэ.
 
Лы зышхар лэпс йофэж.
 
Лыгъэ зыдзыр хесхьэж.
 
Лыр къэмывэу лэпс къищIкъым.
 
Лыр фымэ, шыгъу траудэ, шыгъур фымэ сыт иращlэрэ? (Мыхъумыщlэр зымыдэн хуейм езым мыхъумыщI ищIэмэ хужаlэ).
 
Лъакъуэ зышхыр щхьэ шхыгъуи йохуэ.
 
Лъэпкъ и зыпкъ кlуэдыркъым. («Къызыхэкlа лъэпкъым зыгуэркlэ емыщхь щыIэкъым жыхуиlэщ).
 
Лъэпкъыншэ насыпыншэщ.
 
Лъыкlэ зэш нэхърэ гукlэ зэш.
 
Лъытэныгъэр цlыху гъэделэщ.
 
Лъы уасэрэ пхъу уасэрэ мылъку хъуркъым.
 
ЛIар псэум пащIкъым.
 
ЛIэныгъэр жьыгъэ-щlагъэкъым.
 
ЛIэныгъэр Iыхьэ мыгуэшщ.
 
Лlэужьыр бжьиблкlэ мауэ.
 
Лlы и махуэрэ шы и махуэрэ зэхуэдэкъым.
 
Лlы лъэпкъщ.
 
Лlыгъэм гугъэр и гъусэщ.
 
Мазэрэ пэт дыркъуэ иIэщ.
 
Мазэрэ пэт фыгъуэгъу иIэщ.
 
Мардэ зимыIэ щыlэкъым.
 
Мастэр зэрыкIуэм Iуданэри ирокIуэ.
 
Мафlэ зэрызэщIагъанэр мафlэщ.
 
Мафlэ здэщымыIэм Iугъуэ щыlэкъым.
 
Мафlэ мащIэ Iугъуэбэщ, бын мащIэ цIэцIалэщ, гъaблэ - бысым гуащэщ.
 
МафIэм и гъунэгъу лыр мажьэ.
 
МафIэм къыхэпхыр мафlэм хокIуэдэж.
 
Мафlэм упэрыIэбэмэ, укъес.
 
Махуэм махуэ къелъхури, насыпым насып къелъху.
 
Мащэ зытI йохуэж.
 
МащIэр лъапIэщ.
 
МащIэр Iэфlщ.
 
Мэзым къикlар мэзым мэкlуэж.
 
Мэкъумылэр мащIэмэ, шкlащlэр шхэрей мэхъу.
 
Мэл гуартэм и кlуэдыжыгъуэм бжэн къуийр пашэ яхуохъу.
 
Мэлищэ щIакъуэншэ хъурэ?
 
Мывэ закъуэ къалэ хъуркъым.
 
Мывэ къыхэмыщыр пхъэIэщэм и бийщ.
 
Мывитlыр зэщыпхъуэмэ, мафlэ къыдех.
 
Мыгъуагъэ псор зым хухахакъым.
 
Мыгъуащэрэ щымыуэрэ щыIэкъым.
 
Мылlэр лlы мэхъу.
 
Мысымаджэрэ мыныбаджэрэ тхьэмыщкIэкъым.
 
Мышэса епсыхыжыркъым.
 
Мышха нэбдзыфlэрэ мыфI щытхъухьрэ щыIэкъым.
 
Мыщэ дыгъужь фlэбэлацэщ.
 
Мыщэ лъхуэри дыщэ къилъхущ, дыщэ лъхуэри мыщэ къилъхущ.
 
Мыщэр зыпlам йобэныж.
 
Мыщlалэрэ мыделэрэ щыIэкъым.
 
Напэншэ нэхърэ накъэпакъэ.
 
Насып гъум кlэщI нэхърэ насып псыгъуэ кlыхь.
 
Насып зимыIэм уэ ептын?
 
Насып щIэкъуныр насыпщ.
 
Насыпыр къэкlуэн хъумэ, цы Iуданэми къешэ, кIуэжын хъумэ, гъущI пщэхъуми хуэубыдыркъым.
 
Насыпыр хьэщlэщ.
 
Насыпыр Iыхьэмыгуэшщ.
 
Нащэр мыхъунумэ, кlэрэф мэхъу.
 
Нэдым и щхьэр умытlатэу хьэ илърэ ху илърэ пщIэркъым.
 
Нэм eкlyp гуми йокlу.
 
Нэм и узыр нахуэщи гум и узыр щэхущ.
 
Нэм илъагъур щхьэм и уасэщ.
 
Нэм ипэ псэр ихуэ.
 
Нэм псэр и фыгъуэгъущ.
 
Нэр узмэ «емынэм ирих» жаlэ. («Дзэр узмэ, Iуач» жыхуаIэм хуэдэщ).
 
Нэри хьэхущи, псэри хьэхущ.
 
Нэхъыбэм ящlэр хабзэщ.
 
Нэхъыжь нэмыс, нэхъыщlэ насып.
 
Нэхъыжьыр щыуэмэ, нэхъыщIэм и мыгъуагъэщ.
 
Нитlрэ пэт зэхуэдэкъым.
 
Нобэ уи махуэщ, пщэдей си махуэщ.
 
Ныбэ псори зэшщ, шыд псори пэхущ.
 
Ныбэрэ бынкlэ псори зэхуэдэщ.
 
Ныбгъуэр бгъасэми, хьэсэр и плъапlэщ.
 
Ныбгъуэр жьы хъумэ, адэжынэ мэхъуж. («Ныбгъуэр жьы хъумэ, и лыр адэжынэм и лым хуэдэу пхъашэ, IэфIыншэ мэхъу» жыхуиlэщ).
 
Ныбгъуэр хьэм хэсми, хум игу хуэгъэзащ.
 
Ныбжьэгъу зи бэр къанэри, былым зи бэр хэкlуэдащ.
 
Ныбжьрей хъуэн нэхърэ зы махуэ гъащlэ.
 
Пашэ зимыlэ щыIэкъым.
 
Пашэр фIымэ, дакъэри фlыщ.
 
ПащIэм къимыхьыр жьакIэм къихьыжкъым.
 
Пэ зиIэм кlэи иlэщ.
 
Пэжыр дыщэм нэхърэ нэхъ лъапlэщ.
 
Пэжыр зи гъуазэм насыпыр и гъуэгущ.
 
Прамыжь мэщхьэлъэри щхьэж и лъэпкъ йоуэж. (П р а м ы ж ь - бэрэжьей).
 
Псалъэ дыджым гур егъэузри, хущхъуэ дыджым узыр егъэхъуж.
 
Псэ зиIэм ажал иlэщ.
 
Псэжьым гуащэ къелъхури, гуащэми псэжь къелъху.
 
Псэу лla нэхърэ лlа псэу.
 
ПсэукIэр зэIыхьэмэ, акъылри зэIохьэ.
 
Псэур лIакIэ яхъуэжыркъым.
 
Псынэ куэд зэхэлъэдэжмэ, хышхуэ мэхъу.
 
Псынэ пэтрэ щIы щIагъым гъуэгу щещI.
 
Псым и жапIэр езым къегъуэтыж.
 
Псым ухуэлIэмэ, IэфIщи, фIыуэ плъагъур дахэщ.
 
Псым хэлъ мывитIрэ пэт зонтIэIу.
 
Псыпэр зэрыжэм псыкIэри ирожэ.
 
Псыр гъужми, жапIэр къонэ.
 
Псыхъуэжь и псы жапIэ егъуэтыж.
 
Псышхуэм псы цIыкIу хоткIуабзэ. (Х о т к l у а б з э - хокIуадэ).
 
ПхъэдзакIэ закъуэри мафIэ мэхъу.
 
Пхъэм щыщыр и хьэлэщ.
 
Пхъэр езым щыщ хьэлэкIэ якъутэ.
 
Пхъэр сымэ, lугъуэ пех.
 
Пщэдейрей ныбгъуэ нэхърэ нобэрей бзу.
 
ПщыIэ унэ сыкъыщалъхуи, дыщэ лэгъунэ сыщылIэж.
 
ПщIаIамэ, бгъуэтыжынщ.
 
ПщIэгъуалэ утесмэ, иц щыщ къыпхохуэ.
 
ПIалъэ мыщIыр жыжьэщи, пIалъэ щIар къос.
 
Сымаджэр къанэри щIэупщIакIуэр лIащ.
 
Тепсэр къытепхыжынщ.
 
ТIакъуэр закъуэ палъэщи, закъуэр щымыIэж пэлъытэщ.
 
ТIэкIу щыжаIэм тIэкIу щыщыIэщ.
 
ТIу зэгухьэмэ, къарущ.
 
Уэздыгъэр лъагэху нэхур нэхъ жыжьэ едз.
 
Уэлбанэр уэфI зэрыхъужыну цIыху бзаджэр фIы хъужащэрэт.
 
Уэмым и ужьыр уаещи, уаем и ужьыр уэмщ.
 
Уэс укхъуэр бзу цIыкIум къегъэхъей.
 
Уэсэпс нэхърэ пщIэнтIэпс нэхъ бейщ.
 
Уэсэпс хэмыхьэ - Iыхьэншэщ.
 
Уэсыр фошыгъу хъуати, фошыгъулъэ игъуэтыжакъым. («Куэдыр пудщ» жыхуиIэщ).
 
Уэщым зиIэтыху, пхъэм зегъэпсэху.
 
Удахэмэ, ухейщ, ухеймэ - улъэщщ.
 
Узэджэр къокIуэ.(«Мыгъуагъэм уемыджэу фIым еджэ» жыхуиIэщ).
 
Узэрыгугъэу ухъутэмэ, уунэхъурэт?
 
Узри къигъэщIри Iэзэгъуэри къигъэщIыжащ. («Дэтхэнэ зы узми хущхъуэ иIэщ» жыхуиlэщ).
 
УзыхапIыкIа лIэщIыгъуэ и дамыгъэ къыптонэ.
 
Узыхуейм узыхуэмей къыхокI.
 
Уи япэкIэ мывэ хъурей бгъажэмэ, ухуэзэжынщ.
 
Уи насып зыхэлъ зыми птрихынкъым.
 
Уи насып зыхэлъыр хым хэлъми, къыхэкIынщ.
 
Уигу ирихьыр IэфIщ, фIыуэ плъагъур дахэщ.
 
Уижь жиIэр щIэ, уи щIэ ищIыр шхы.
 
УищIмэ (улIэмэ), ущIэинщ.
 
Укъэзысым дзасэкIэ еIэб.
 
УкъызыщащIэм акъылщи, укъызыщамыщIэм былымщ.
 
УлIмэ, улIакъуэщ.
 
Унэ зимыIэ бей щыIэкъым.
 
Унэ къыбдимысарэ гъусэ къыпхуэмыхъуарэ я хьэл пщIэркъым.
 
Унэвым уеуэмэ, мэзывым и бжьэ мэхъей.
 
Унэр зэращIа уэщыжьыр щIыбым щIадзыж.
 
Упсэуху уогугъэ.
 
Урысым тхьэкIумэкlыхьыр гукlэ къеубыд. («И гупсысэр жыжьэ нос» жыхуиIэщ).
 
УтIмэ, узщи, узмэ, ущымыlэххэ пэлъытэщ.
 
Ухэныпэ нэхърэ лъэпхъуамбыщIэ.
 
Ухеймэ - улъэщщ.
 
Ущыджэлэнур пщIэтэмэ, упщlэ бгъэтIылъынт.
 
УщIалэху уотхъэ.
 
Уlэгъэ лъэужьыншэ хъуркъым.
 
УIэгъэм шуугъэр йобжьэ.
 
Фадэр гуакIуэрыефэщи, фызыр гуакIуэрыкъашэщ.
 
Фор IэфI дыдэщ - зигу иримыхьым ишхыркъым.
 
ФIэщ хъуныгъэ хущхъуэгъуэ хэлъщ.
 
Фlэхъусыр щыгъынщи, акъылыр нэмысщ.
 
ФIы зыщIэ и пщIэ кIуэдкъым.
 
ФIыгъуэм я нэхъыщхьэр зэгурыIуэщ.
 
ФIым и бзыхьэхуэ кIуэдыркъым.
 
ФIым уеджэмэ, фIы къокIуэ, мыгъуэм уеджэмэ, мыгъуэ пхyoxъy.
 
ФIым фIы къыпокlуэри, Iейм Iей покIуэжыр.
 
ФIым щымыгугърэ «гъэ къакIуэ бей сыхъунщ» жимыlэрэ щыlэкъым.
 
ФIыр мащlэщ, Iейр куэдщ.
 
ФIыр мылIэу, мыкIуэду пщIэркъым.
 
Хабзэр зэхалъхьэркъым, гъащlэм къыхокI.
 
Хабзэр гукIэ зэрешэ.
 
Хабзэр убзэнкъым, акъылыр къалэнкъым.
 
Хабзэр фIымэ, бзыпхъэфIи трах.
 
ХакIуит зы бо щIэзагъэркъым.
 
Хакlуэмыхъу жылэ гъэунэхъущ.
 
Хэхъуэ здэщыIэм хэщIи щыIэщ.
 
Хейм гыбзэр хуэлъашэщи, зыгъэшым хуэбатэщ.
 
Хейм гъуэгу егъуэт.
 
Хейм и лъэ мэув.
 
Хейм и лъыр хамэм ещlэж.
 
Хейм и мэжаджэ Iыхьэ гъуэгум телъщ.
 
Хейм лъакъуэ лей щlэтщ.
 
Хейрэ мысэрэ зэсэн?
 
Хым и ныджэрэ бгым пкlафэрэ зэIуощIэ.
 
Хышхуэ пэт ткIуэпс-ткIуэпсу зэхэтщ.
Хуарэр дэхуэхмэ, гум йокъу.
 
Хущхъуэри ебгъэлеймэ,щхъухьщ.
 
Хъан техьэгъуэ-текIыгъуэщ. («Тетыгъуэр чэзущ» жыхуиlэщ).
 
ХъумпlэцIэджрэ пэт бгыр къетIэщI.
 
ХъумпIэцIэджым и кIуэдыжыгъуэм дамэ къытокIэ.
 
Хъурэ бзырэ зэпэбжщ.
 
Хьэ хейр хьэ мысэм докIуэд.
 
Хьэдэгъуэр мыхъумэ, Iэзэгъуэ зимыIэ щыIэкъым.
 
Хьэлэр хьэлэкIэ Iуауд.
 
Хьэлывэр яшхынрэ пэт япкI.
 
Хьэлърэ кхъуэлърэ зэтенэркъым.
 
Хьэм бацэ ишхмэ, бацэ къыдохыж.
 
Хьэм вакъэ хуэпщIмэ, лъешхыкIыж.
 
Хьэм и кIэм псы къыщIэмыуэу есыкIэ ищIэркъым.
 
Хьэм хэсыр хумкlэ маплъэ.
 
Хьэм я нэхъыкIэм хьэкхъуафэр къыхуонэ.
 
Хьэр яукIыну мурад хуащIмэ, хьэщхьэрыIуэ хъуауэ ягъэlу.
 
Хьэфэм фо из хъумэ, зэгуотхъ. (Ныбэизыгъэкlэ щыкlа цIыхум хужаlэ).
 
Хьэфэм фо щыпхуэмэ, зэгуоч.
 
Хьэцыбанейм жызум къыпыкIэркъым.
 
Цы Iуданэм вы егъэлъэпэрапэ.
 
ЦIывыр уи пашэмэ, вэнвейм ухешэ.
 
ЦIыкlуу къамылъху ин хъуркъым.
 
Цlыху зэран хъуркъым.
 
Цlыху зыпI цlыxy уасэ хон.
 
Цlыху нэхъ лъапlэ щыIэкъым.
 
Цlыху псори зэдепщэмэ, борэнышхуэу къепщэнт.
 
Цlыху хъунщи, шхын Iущэщ. (Х ъ у н - щэкI щащэкlэ Iущэр дияхэращ).
 
Цlыху цlыху щlыжщ. («ЦIыхур зыгъасэр, зыущийр).
 
Цlыхубэм жаlэр пэжщ.
 
Цlыхугъэ зиlэ, и хьэ сыкъишх. («ЦIыхугъэншэм удэпсэу нэхърэ, цIыхугъэ кlуэдым нэхъыфlщ» жыхуиlэщ).
 
ЦIыхум и дагъуэр илъагъужыркъым.
 
ЦIыхум и дунейр гуфlэгъуэ зэпыту ихьыркъым.
 
ЦIыхум къамыщlэ щэху щыIэкъым.
 
ЦIыхум я фэр зэрызэхуэмыдэм хуэдэу щыlэкъым.
 
Цlыхур мылlэу, мыкlуэду фlырэ Iейрэ пщIэркъым.
 
Цlыхур здынэмыс щыIэкъым.
 
Чэзу зимыlэ щыIэкъым.
 
Чы щIыкlэ умыгъэшыр бжэгъу хъумэ, пхуэгъэшыжыркъым.
 
Чыри бгъэкIмэ, бжэгъу мэхъу.
 
Шэм и хьэтыркlэ пlастэри яшх.
 
Шэм исар шхум йопщэ.
 
Шэм куэдрэ ухэплъэмэ, лъы холъагъуэ.
 
Шейтlанри жьы хъумэ, муслъымэн мэхъуж.
 
Шкlахъуэхэми зы нэхъыжь яlэщ.
 
Шкlэплъ зытелъ нэхърэ дагъэ зытет. («Дахэ нэхърэ фlы» жыхуиlэщ).
 
Шы бэгуитl зэхъуэгъущ.
 
Шы щlакъуэ утесмэ, шы лъэ псо ухуехь.
 
Шыгъу зышхар псы йофэж.
 
Шыгъум шыпс щIокI.
 
Шыд хуэфэщэн и лъахъэщ.
 
Шым и пащlэр пlуантIэмэ, и щlыбыр щогъупщэ.
 
Шынэ здэщымыIэм укIыти щыlэкъым.
 
Шыпсыранэрэ пэт зы дахэгъуэ иlэщ.
 
Шыр лъакъуиплI пэтрэ мэлъэпэрапэ.
 
Шыр шыдым и гъусэмэ, шыд хьэл зыхелъхьэ.
 
Щэрэ зэхэпх нэхърэ зэ плъагъумэ, нэхъыфlщ.
 
Щхъуэ зыхь и щхьэ йоуэж.
 
Щхъухьым щхъухькlэ йоlэзэ.
 
Щхьэж и зекlуапlэ и кlуэдыжыпlэщ.
 
Щхьэж и ерыскъы здэщыIэм макlуэ.
 
Щхьэж къэзылъху ещхь мэхъуж.
 
Щхьэж хуэдэ и щыдэжынщ.
 
Щхьэж щыщ и щыдэжынщ.
 
Щхьэм жьэр и лIыкlуэщ.
 
Щхьэм жьэр и тэрмэшщ.
 
Щхьэм имылъмэ, лъэм и мыгъуэщ.
 
ЩхьэтепIэншэ къабзэ хъуркъым.
 
Щхьэусыгъуэ зимыlэ кlуэдыркъым.
 
Щыгъын гуащэщи, ятlэ пщы унэщ.
 
Щымыуэн щыIэкъым.
 
Щрабзэм щыпаупщIыркъым.
 
Щыщlагъэншэу дунейр зыхь щыIэкъым.
 
ЩыIэкIей кIуэдыжыкIейщ.
 
ЩыIэкlей нэхърэ кIуэдыкIафIэ.
 
Щlалэгъуэрэ дахэгъуэрэ зимыlэ щыIэкъым.
 
Щlалэгъуэрэ делэгъуэрэ зимыlэ щыIэкъым.
 
Щlасэм и лIэкlи жагъуэм и лIэкlи зэхуэдэщ.
 
Щlэблэ зыщIэмыхъуэр лъэпкъ хъуркъым.
 
ЩIэин ещэр щIэин мэхъу.
 
ЩIэм декlур лlыфlщ.
 
Щlэр жьы мэхъури жьыр щlэ хъужыркъым.
 
ЩIэр къэхъунум щIэнэцlурэ жьы мэхъу, жьыр блэкlам щlэнакlэурэ мэлlэж.
 
ЩIэр къокlуэ, жьыр мэкlуэж.
 
ЩIэр мэщlытэ, жьыр мэгъуатэ.
 
Щlэщхъу зыщlэ къыщIэкIуэркъым.
 
Щlы щыхъукIэ, фlыпlи Iеипlи къыхокI.
 
Щlы нэхъ хьэлъэ щыIэкъым.
 
Iэзэгъуэ зимыIэ узыгъуэ щыIэкъым.
 
Iэпкълъэпкъым лей хэткъым.
 
lэпхъуамбитхум лей яхэткъым.
 
lэпхуамбитхурэ пэт зэхуэдэкъым.
 
Iэхъуэ зыпэрымытыр хъушэкъым.
 
Iей зымыгъэунэхуам фlыр зыхуэдэр ищIэркъым.
 
Iей мыхъу фIы хъужкъым.
 
Iейм ухуэмызэу фlыр пщIэркъым.
 
Iитlрэ пэт зэрымытхьэщIу зэрыщIэркъым.
 
Iуащхьэм япэ дэкIыр япэ йохыж.
 
Iуэрыlуатэ нэхърэ нэрылъагъу.
 
Iумыщlэ лIыфlщ.
 
Яжьэжь щlаха къыщlэпхьэжькlэ хуабэ хъужыркъым.
 
Адыгэ Хабзэ