Хабзэ. Адыгэ псалъэжьхэр (ц1ыхухэм я хьэл-щэн, я зэхущытык1э) / Черкесские пословицы (характеры людей, взаимоотношения) - ХАБЗЭ

Вход  RSS

ХАБЗЭ

 

Псори Зыщ - псори Хыщ.   Хым и бзэр - зыбзэщ.   Хым и бзэр - Хабзэщ

Главная » Статьи » Статьи

Хабзэ. Адыгэ псалъэжьхэр (ц1ыхухэм я хьэл-щэн, я зэхущытык1э) / Черкесские пословицы (характеры людей, взаимоотношения)
 
Абы жиlам и дзэ удэмыплъэж. («Жиlар уи фlэщ пщlы хъунущ» жыхуиlэщ).
 
Абы и гъащlэр lэхъуэ хэмыхьэу ехь.
 
Абы и псалъэр хьэщхьэрыlуэ къодзэкъа хуэдэщ.
 
Абы и lуэхур щхьэкъутащ.
 
Абы мззым пхъэ ешэр. (Мыхьэнэ зимыlэ lуэху зылэжьым хужаlэ).
 
Абы нэхърэ хьэм нэхъ укlытэ иlэщ.
 
Абы уедаlуэмэ, мылым лъапцlэу утригъэлъэдэнщ.
 
Абы ущыгугъмэ, уи гурыгъыр ижынщ. («Укъигъэпэжынукъым е узэрыщыгугъыу къыпхущlэкlынукъым» жыхуиlэщ).
 
Адакъэ лъэджажэ нэхъей.
 
Адэ-мыдэ къуэнакъ. (Дэнэкlи еутэкl цlыхум хужаlэ).
 
Адэмыгъэlущ, анэмыущий.
 
Адыгэр зэхъуэ-зэщэщ, нэгъуейр зэщэ-зэблэкlщ.
 
Адыгэр зэшмэ, мэупсэ, урысыр зэшмэ, матхэ.
 
Ажалыр зыщ, ар тlущ. (Жагъуэ дыдэу ялъагъум хужаlэ).
 
Ажэ цlыкlу бжьакъуэшхуэ.
 
Ажэбжьэ зэрына зэригъэкlыфкъым.
 
Акъыл зиlэм жагъуэгъу и куэдщ.
 
Акъыл зиlэм уеущиймэ, фlыщlэ къыпхуищlынщ, акъылыншэм ауан укъищlынщ.
 
Акъыл кlэщlыр бзэгу кlыхьщ.
 
Акъылкъым, былымкъым.
 
Акъылыр щагуэшым шыпсыранэм хэсащ.
 
Алмэстым «сыцlыху и гугъэу хьэр къызобэн» мэгуфlэ.
 
Анэдэлъху дзыр хъужыркъым. («Анэдэлъху ныкъуэдыкъуагъэр хъужыркъым» жыхуиlэщ).
 
Анэдэлъху узыр хъужыркъым.
 
Анэгу-анэпсэ.
 
Анэм лlыуэ къилъхуащ. («Лlы дыдэщ» жыхуиlэщ).
 
Андызыр къетlри шыгъу кlанэ ирегъэтlысхьэж. (А н д ы з - удзщ, тхьэрыкъуэфщ. И лъабжьэр хъуэщ. Цlыху быдэм, нэпсейм хужаlэ).
 
Ар бжьыщlэмыхьэщ. (Цlыху гурымыкъым хужаlэ).
 
Ар зыхыхьа псы жэбзэнкъым.
 
Ар си набдзэкlитlщ, ар си нитlым язщ.
 
Ар хым къызыхидзыжащ. («Цlыху lейщ» жыхуиlэщ).
 
Арыкъ сабынкlэ тхьэщlи, къабзэ пхуэщlыжынкъым. (Щlэпхъаджэ куэд зыщlа цlыхум хужаlэ).
 
Ауан ящl ауаныщl кlуащ.
 
Бадзэ къытелъэмэ, и шхулъэ йопкl.
 
Бадзэ тlыca игъэтэджыркъым. (Цlыху lэсэм хужаlэ).
 
Бадзэм бдзумэкlэ йоуэ. (Мыхьэнэншэм lуэхушхуэ къизыгъэкlым хужаlэ).
 
Банэхэсрэ Ерусалимрэ зэхегъэгъуащэ. (Б а н э х э с - Краснодар и гъунэгъуу щыс адыгэ къуажэщ. Е р у с а л и м - къалэцlэщ, Палестинэм щыlэщ).
 
Батырыбжьэр и щlасэщ, шэ хэсэныр и жагъуэщ.
 
Бауэ жымыlэжщ. (lуэхум псэемыблэжу пылъым хужаlэ.)
 
Бэджэндибгъу кlуэнщ. («Гуащlафlэщ, гугъуехь хуэшэчынущ» жыхуиlэщ).
 
Бэзэрым щопщафlэ, гъуэгужьым щошхэ, зыщукlурийм щожей.
 
Бэрэжьей гущэ ирапlыкlа? (Цlыху lуэнтlам хужаlэ).
 
Бгъуэ вауэ зи щыпавэ. (И ныбжьым емылъытауэ зызыфlэщlалэжым хужаlэ).
 
Бгъур иукlыу епщlанэр кlэсу къихьа хуэдэщ. (Зыкъызыфlэщlыжым хужаlэ).
 
Бдзантхьэ гъэва хэува хуэдэщ.
 
Бдзэжьейр есыкlэкlэ егъасэр.
 
Бжьо хуэдэщ. (Кlуэкlэ дахэ зиlэ цlыхубз бжьыфlэм хужаlэ).
 
Бжьын щlэгъуэм lэпэ шынщ, бжьын шхыгъуэм жумэрэнщ.
 
Бжьынэ лей пхуричынкъым.
 
Бзаджэ зышхым «бзаджэшх» къыбжеlэ.
 
Бзаджэм и бзаджагъэр япэ кърегъэщ.
 
Бзаджэм ишх фlым хуеlуатэ.
 
Бзаджэм ищlэр фlым трелъхьэ.
 
Бзур lукlэ къеубыд. (Бзэlэфl зыlурылъым хужаlэ).
 
Благъуэ хуэдэ. (3ызымыгъэнщlым хужаlэ).
 
Благъуэр гъуэм къреху. (Бзаджейм хужаlэ).
 
Блащхъуэжьей хуэдэ.
 
Блэ зэраукlа башщ.
 
Блэ япщэжа дыжыныжьщ. (Фlым хужаlэ).
 
Блэ япщэжа хуэдэщ.
 
Блэр гъуэмбым къреш. (Бзэ lэфl зыlурылъым хужаlэ).
 
Былымым димышэхыр лlы дыдэщ.
 
Вэнвей уэшх хэшхащ. (Гугъуехь зыхуэмышэч хуэмыхур щыдзыхэкlэ хужаlэ).
 
Вы мыхъунур жэмыбжьэщ, лlы мыхъунур жьэгъу жьакlэщ.
 
Выбжьэ зэрына зэригъэкlыфкъым.
 
Вындыпэ иlыгъщ. («3иужь ихьэр къохъулlэ» жыхуиlэщ).
 
Гу зимыlэ лlибгъу я ней къысщыхуэ.
 
Гу кlуэм гудзэ къыхеуд.
 
Гуахъуэкlэ уанэ трелъхьэ. (Ябгэм хужаlэ).
 
Гуащэ къуийм зихуэпэху, джэгур яухащ.
 
Гуэдзыр лэныстэкlэ къех. («lуэхур пхэнжу елэжь» жыхуиlэщ).
 
Губгъэным фlэмылlыкlыр жылэм я нэхъыкlэщ.
 
Гу къабзэ, щхьэ цlапlэ.
 
Гукъеуэншэ пшэрыгъуафlэщ.
 
Гунэмыс и lуданэ нэсыпауэ щощlэ.
 
Гупэрыщытхъу щlыбагъырыуб. Гупыр зыгъэгупыр гуп и уасэщ.
 
Гупыр зыгъэукхъуэр кхъуэм хуэдэщ.
 
Гурымыкъ гурымыкъ и щlасэщ.
 
Гушыlэкlэ зымыщlэр lэштlымкlэ мауэ.
 
Гъавэ зытетым бжьын жылэ трепхъэ (Jlэжьэкlэмыщlэм хужаlэ).
 
Гъэм бзэрабзэу къекlухь, щlым хьэдагъэр егъэш. («Гъэмахуэм ефэ-ешхэу къекlухь, щlымахуэм ишхын имыгъуэту магъыж» жыхуиlэщ).
 
Гъэмахуэ шылэм мылыр къещып. («Мыхъун lуэхум пылъщ» жыхуиlэщ).
 
Гъэми щlыми зи павэжь. (3и ныбжьым eмыкlyy щlалагъэ зыхэлъым хужаlэ).
 
Гъэпсалъи, епхыж. («Жьэ мыхъумэ, хэлъ щыlэкъым» жыхуиlэщ).
 
Гъэр щыфlми нэгуфl иlакъым. 
 
Гъэрэ шкlащlэ, щlырэ танэ.
 
Гъуапэкъым, пщампlэкъым.
 
Гъуэгыгъуащэри бадзэуэгъуэ щакlуэри здехь. (Гъуэгыгъуэр бжьо жэжыгъуэр арщ. Ар бжьыхьэм хуозэ. Абы щыгъуэм бжьо зэхъузэбзыр гъуэгыурэ зэхуокlуэ. Абы зыхуагъазэрти, щакlуэхэм ахэр къаукlырт. А зэманым ущэкlуэнырщ г ъ у э г ы г ъ у а щэ к l э зэджэр. Б а д з э у э г ъ у э    щ а к l у э р гъэмахуэкум щэкlуэнырщ. 3ы зэманым къимытlэсэн lуэхугъуитl зэдэзыхьыну пылъым хужаlэ).
 
Гъунэгъу щхьэщытхъу щхьэгъэузщ.
 
«Гъущlыр хьэм ехь» жиlэмэ, цlыхум я фlэщ мэхъу. («Абы и псалъэ шэч къытрахьэркъым» жыхуиlэщ).
 
Гъущlым уеуэху, xокl.
 
Дакъэвауэ мыхъур зауэлl шу хъун?
 
Дарийм хуэлъэрэ и хулъэр нэщlу.
 
Дахэ зыжепlэм къыбжеlэж.
 
Дахэжыlэ фlымыщlэ.
 
Дахэр зыгъэдахэр и набдзитlщ.
 
Дэ тхужеlэркъым, езым гу лъитэркъым.
 
Делэ гуэшэгъу нэхърэ губзыгъэ дэуэгъу.
 
Делэ дыхьэшхрилэщ.
 
Делэ къуэлэн и щlасэщ.
 
Делэ хьэлывэ щlэнэцlщ.
 
Делэ щхьэщытхъущ.
 
Делэм зэхибзэнщ, губзыгъэм зэхихыжынщ.
 
Делэм и былым пэшхщ.
 
Делэм и гъуэмылэ зэуэ ешхыж.
 
Делэм махуэ къэси и хьэгъуэлlыгъуэщ.
 
Делэм уемыупщlу зыкъуегъащlэ.
 
Делэр ерыщщ, алащэр хьэрэмщ.
 
Делэр и псэлъэкlэкlэ къощlэ.
 
Делэр и хьэлкlэ къощlэ.
 
Делэр и lуэхущlэкlэкlэ къощlэ.
 
Делэр лей мэхъуж.
 
Делэр псоми я lыхьэгъущ.
 
Делэр хьэлывэм щыгугъыурэ хъудырыпсми хэнащ.
 
Делэри мыпсэлъэху губзыгъэщ.
 
Делитl зэзауэмэ, ещанэр йоплъ.
 
Ди гъунэгъум сыкъыщышхи, ди унэ мышхэу сынэсыж.
 
Ди гъунэгъум я джэдыр къаз хуэдэщ. (Нэпсейм, фыгъуэнэдым ауаныщlу хужаlэ).
 
Дуней гъэбжьыфlэщ.
 
Дуней гъэдахэщ.
 
Дунейкъым, ахърэткъым. («3ыми щыщкъым, зыкlи сэбэпкъым» жыхуиlэщ).
 
Дунейр бжьакъуэпэкlэ зэредзэ. (Гурбияным хужаlэ).
 
Дунейр нэкlэ игъэл фlощlыж. (3ыкъызыфlэщlыжам хужаlэ).
 
Дунейуцlэпlщ.
 
Дыгъэ нурыр къыщхьэщех. (Дахэм хужаlэ).
 
Дыгъужьыгу ишхащ.
 
Дыгъужьыгу кlуэцlылъщ.
 
Дыгъужьыдзэ lутщ, бажэкlэ пытщ.
 
Дыгъужьым мэл зыфlихьынур и пыlэ щыгукlэ къещlэ.
 
Дыгъужьым хуэдэщ. («Бзаджэщ, дзыхь хуэпщl хъунукъым» жыхуиlэщ).
 
Дыжьыныжь пщэжам хуэдэщ. (Мыхъумыщlагъэ зыхэмылъ цlыхум хужаlэ).
 
Дыщэ лъэнкlэпс, уэсэпс хэмыхьэ.
 
Дыщэ цей хуэпщl щхьэкlэ, пэ хуэпщlын. («Бгъэщlэращlэкlэ и дагъуэр пхущlэуфэнкъым» жыхуиlэщ).
 
Джатэ ихам хуэдэщ. (Фыз хахуэм хужаlэ).
 
Джатэимылъхьэжщ. (Игурэ и псэрэ етауэ lуэхум жану пылъым хужаlэ).
 
Джатэр ибг илъщ. (Фыз хахуэм хужаlэ).
 
Джэгугъуэм лlыхъужьщ, зэуэгъуэм жьындущ.
 
Джэду жьэгъуху зещl. («Хеифэ зытрегъауэ» жыхуиlэщ).
 
Джэду хьэжы зыкъещl. («Цlыхуфlыфэ зытрегъауэ» жыхуиlэщ).
 
Джэду хьэрэмынэ.
 
Джэду хьэху къыуитынкъым. (Цlыxy быдэм, къэзэрым хужаlэ).
 
Джэдыкlампlэм къипщам хуэдэщ. (Фэ къабзэ зытет цlыхубзым хужаlэ).
 
Джэдыкlэм цы къыхех.
 
Джэдыкlищэм яхэувамэ, зы джэдыкlэ ипlытlкъым. (Цlыxy lэсэм, сабырым хужаlэ).
 
Дзэр къос жаlэрэ пэт, быжыр мавэ.
 
Дзы зибэ убэрейщ.
 
Дзы зиlэ и нэlэ тетщ.
 
Дзыбэ дзыусщ.
 
Ебгъэлъагъур и гъуэгущ. (Жыlэщlэм хужаlэ).
 
Еджа щхьэкlэ, епщэжакъым. (3и щlэныгъэр къэзымыгъэсэбэпыфым хужаlэ).
 
Ежьэ мыхъу ежьэ хъуа упэмыплъэ.
 
Езым фlимыгъэжар хьэрэмщ.
 
Елэныхъум хуэдэщ. («Бзаджэщ» жыхуиlэщ).
 
Емрэ фlымрэ зымыщlэми имыщlэ щымыlэу къыфlощ.
 
Емынэр зигу, жьэгум дэмыкl.
 
Емыуэу бийр eукl, имыкlыу шыр къреху, къимыхуауэ lыхьэр егуэш. (Щхьэщытхъу-пцlыупсым ауаныщlу хужаlэ).
 
Емыщlэ-фlымыщlэм сыт къыпхуищlэн?
 
Емыlусэцыснэlу.
 
Еплъагъулlэр ебгъуэтылlэжыркъым. (3и теплъэмрэ зи лlыгъэмрэ зэхуэмыдэм хужаlэ).
 
Ерэхъурэ хъунрэ щыlэу уи ней къысщыхуэ.
 
Ерыщыр щыту малlэ.
 
Есам и lэпэр мысыс.
 
Есыкlэ lэджэ ещlэ. (Хъуагъэщагъэ зи куэдым хужаlэ).
 
Жагъуэ хуэщlасэр щlасэ хэмыкlщи, щlасэ хуэжагъуэp жагъуэ хэмыкlщ.
 
Жэмтlушкlэщ. (Лъэныкъуитlми lыхьэ къыхэзыхым хужаlэ).
 
Жэмыжьыгущ. (Бынкlэ гумащlэм хужаlэ).
 
Жыхафэр и шэджагъуэкlуэщ. (Цlыхубз щхьэгъафlэм хужаlэ).
 
Жэщ дэлlэ, махуэ дэхъуж.
 
Жэщ зыщыхъур и бысымщ.
 
Жыжьэу маплъэ, благъэу мэтlыс. (Хуэмыхум хужаlэ).
 
Жыжьэу щхьэнтэ илъагъумэ, и напlэр фlызэтохьэ. (Жейнэдым хужаlэ).
 
Жызыlэн мыукlытэр ищlэни укlытэркъым.
 
Жылэ зезыхьэр жылэ и уасэщ.
 
Жылэм емыщхьым шыдыщхьэ фlэтщ.
 
Жылэм емыщхьым бабыщыщхьэ къыфlокlэ.
 
Жылэр егъасэ, бадзэр есэкl. (Щхьэзыфlэфl дзыусым хужаlэ).
 
Жылэр зэхэзышэу яхэшыпсыкlыж.
 
Жыпlэ пэтми, хъыджабз къелъху. (Цlыху мыдаlуэм ауаныщlу хужаlэ).
 
Жыр пыудахуэщ. (lэпкълъэпкъ быдэрэ узыншагъэфlрэ зиlэ хужаlэ).
 
Жыхьэнмэ дакъэжь. (Бзаджагъэ куэд зыщlам хужаlэ).
 
Жьэдумылъхьауэ игъэныщкlуркъым.
 
Жьэкlэ маисэщ, lэкlэ сэмэгущ.
 
Жьэмыгъэпсэху псэмыгъэтыншщ.
 
Жьэрыфlэ lэ фlей.
 
Жьэрыlэзэ lэпэзадэ.
 
Жьейм благъуэр гъуэм къреху.
 
Жьибгъукlэ мэпсалъэ.
 
Жьы хъуар гу махэщ.
 
Жьы хъуар хьэ хыжыгъуэми щlыlэ малlэ.
 
Жьы хъуар шхыдэ бэlущ, уемыдэlумэ, зегъэгусэ.
 
Жьыгъэбу. (Илъэгъуа, игъэхъахэр ину зыгъэбэгыурэ хужаlэ).
 
Жьым тесу псым йопыдж.
 
Жьым щхьэ ядэшх, щlэм лъакъуэ ядэшх.
 
Жьыр здепщэмкlэ зегъазэ.
 
Жьыр щхьэукъуэрейщи, щlалэр джэгурейщ.
 
Зауэм lухьэмэ, лlыхъужь, губгъуэм ихьэмэ, алъпыжь.
 
Зэбзэгуэгъу зэпсэгъущ.
 
Зэкlуэцlылъ улъия.
 
Зэрымылъагъумэ, зэщlолlэ, зэрылъагъум, йолlыкl.
 
Зэрымылъым зрегъэфlэlухь. («Зэрыщымыту зещl» жыхуиlэщ).
 
Зэрымытым lэтищэ ирегъэувэ. Зэрымыщlэу щlалищ егъэудж.
 
Зэрытым йоплъэ, зэрылъым йоlэбэ.
 
Зэрыхъун хъури и нэр хъурей хъужащ.
 
Зэхамыщlэ си пыlэшхуэ.
 
Зещl нэфlэщlыжьым.
 
Зи бзэ ныкъуэм гуныкъуэгъуэ ущигъащlэркъым.
 
Зи гупкlэ пысым и псысэ еlуатэ.
 
Зи делагъэ зыщlэжыр делэкъым.
 
Зи мырамысэ зыхуэмыщlыжыр гъунэгъум жэмыкуащlэ макlуэ.
 
Зи нэгу къабзэм и гури къабзэщ.
 
Зи нэгу мыфlым и гури фlыкъым.
 
Зи ныбэр зи lэфlылъэм и гур и лъэмыжщ.
 
Зи унафэ зымыщlыжыфыр унафэщl макlуэ.
 
Зи унэ имыхьэм и хьэ егъэбанэ. (Къэкlухьрейм хужаlэ).
 
Зи фlыщlэ зи мыгъуа, зи гъунэгъу зи бий.
 
Зи хущхьэ хъум и бзущ.
 
Зи шыкlэр къурыкъуу зи къэрар мащlэ.(К ъ э р а р - быдагъэ, фlэщ хъуныгъэ. Зи къэрар мащlэ - зи псалъэ фlэщхъугъуей, псалъэ быдэ зимыlэ).
 
Зи щхьэ мыжьу зи жьэ джатэ.
 
3и щхьэ lуэху зыхуэмыщlэжыр хамэ lуэхукlэ ерыщщ.
 
3и щхьэм еижу зи пыlэм изыщlыхьыжа.
 
3и щхьэр къабзэ, зи гур бзаджэ.
 
3и lэнэ зэтетым и хьэщlэщ.
 
3и lыхьэ зыхуэмышхыжыр хамэ lыхьэ щогугъ.
 
3и lуэху зыхуэмыщlэжыр хьэлыващlэ я гъунэгъум кlуэ.
 
3и lуэху нахуэм и нэгу хейщ.
 
3ы джэдыкlэр шууищэм яхурегъэкъу. (3эгъэзэхуэкlэм хуэlэзэм хужаlэ).
 
3ы тхьэкlумэмкlэ йохьэри адреймкlэ йокlыж. 3ы цlыхум зы цlыхур и шхэпсщ.
 
3ы щlыпlэ щокъакъэ, зы щlыпlэ щокlэцl.
 
3ы щlыпlэ щокlэцl, зы щlыпlэ щогъуалъхьэ.
 
3ы щlыпlэкlэ еший, зы щlыпlэкlэ мауэ.
 
3ыдигъазэр и къэблэщ. («3эрегуакlуэу, щхьэзыфlэфlу мэпсэу» жыхуиlэщ).
 
3ызыгъэщlалэ лlыжьыр щlэнэкlалъэщ.
 
3ызыгъэlэзэ нэ закъуэ. (Химыщlыкlыу зызыгъэlэзэм хужаlэ).
 
3ызыгъэфl шэ фlэlуа.
 
3ызыхъунщlэ къытенэгъуафlэщ.
 
3ыкlэрымылъ пэ лъагэ, зи6г имылъ къудан.
 
Зым и lупщlэ зым и щlы6щ.
 
3эхуэмыфl зэфlэlуа.
 
3ымыщlэф унафэ щlынкlэ ерыщщ.
 
3ыри зымыщlэ хущlэмыхьэ.
 
3ытеджалэр и 6ылымщ.
 
3ытхьэлэну псым фэндрипщl хекlэ.
 
3ыухым и дей йокlри, зыукlым и деж йохьэ. (3 ы у к l ы м - lэщ зыукlым).
 
3ыхамыщlэ мэтэджри мэпсчэуlу.
 
3ыхуэмышыlэ пщтырафэщ.
 
И адэр къалъхури, и къуэм зигъэпсэхужащ. (Къуэ щхъэхынэм ауаныщlу хужаlэ).
 
И анэ ещхь илъагъумэ, кlэлъыжэнущ.
 
И 6амэ и пэ ирихьэжыркъым. (3и дагъуэ зымыщlэж пагэм хужаlэ).
 
И бэкъу гурыщхъуэ дещlыкlыж. (Гурыщхъуэщlым хужаlэ).
 
И бжьакъуэ улъэlэсынкъым. («Нэхъри пагэ хъунущ» жыхуиlэщ).
 
И бжьэ ибзащ. (Бзаджэм хужаlэ).
 
И 6зэгу къидзащ. (Бзэгузехьэм хужаlэ).
 
И 6зэр lэфlщ, и гур фlейщ.
 
И 6зэр lэфlщ, и гур фlыцlэщ.
 
И вейм тхъу токl. (Езым ей псори зыфlэгъэщlэгъуэныжым ауаныщlу хужаlэ).
 
И гупэ здигъазэр и гъуэгущ.
 
И гурэ и жьэрэ зэгъусэкъым.
 
И гурэ и щхъэрэ зэтелъщ.
 
И гушыlэ - акъылщ.
 
И деж укlуэмэ, пащlэ лалэщ, уи деж къакlуэмэ, пащlэ задэщ.
 
И джийм ежэх псыр уолъагъу. (Цlыхубз дахэм хужаlэ).
 
И жыпыр нэщlми, и гур гъэнщlащ.
 
И жьакlэ хьэдэщlэлъхьэ бел нэхъей.
 
И жьэ lэкlэ щlалъхьа хуэдэ.
 
И жьэм къурт жьэдэлъ хуэдэ.
 
И жьэр и щхьэм тохуэж. («И жьэм и зэран къокlыж» жыхуиlэщ).
 
И занщlэр и гьуэгущ.
 
И зэ уэгъуэ тlэу палъэщ.
 
И зыгъазэ зы мазэщ.
 
И зы жьэлъэтlанэм мафlэ жьэдэлъщ.
 
И нэм псывэ жьэдэтщ.
 
И инагъ и делагъщ.
 
И инагъ и ныбжьщ.
 
И къамэ тlэу къихкъым, и псалъэ тlэу жыlэкъым.
 
И къамэпэ аршавщ, и пэвейр къыlуоплъ.
 
И кlэ уигъэубыдынукъым. («3ыуигъэумысынукъым» жыхуиlэщ).
 
И кlэм куэд ищlащ. (Пэшэгъу куэд, кlуэгъужэгъу куэд зиlэм хужаlэ).
 
И кlэм щощтэж.
 
И кlуэцlыр нэщlрэ и щlыбыр дахэу.
 
И лъэкlым нэхърэ и гугъэр нэхъыбэщ.
 
И махуитl зэхуэдэкъым.
 
И махуитl зэшкъым. (Мы псэлъафитlри сымаджэрилэм хужаlэ).
 
И напэм къэнжал тебзащ. (Укlытэншэм хужаlэ).
 
И напщlэ хеш. (3ызыгъэпагэм, зызыгъэпlийм хужаlэ).
 
И напlэ хуадэркъым, къыхуамыдэ ищlэркъым. («Укlытэншэщ» жыхуиlэщ).
 
И натlэм къежэх лъыр и нэм хъуркъым.
 
И нэ зытеплъэм и lэ лъоlэс. щlэмылъадэу и фlэщ.
 
И нэ лъы къыщlож. (Нэкlэ пыджэм хужаlэ).
 
И нэ топ хуэдэ.
 
И нэгу лы илъкъым. (Укlытэншэм хужаlэ).
 
И нэр ису и псэр хэгъуащ.
 
И ныбэ и пщалъэщ (Мардэншэу шхэм хужаlэ).
 
И ныбэ и хьэщlэ, и щlалэ и пlур. (П l у р - и къан) .
 
И ныбэ нэщl и lэ телъыжщ.
 
И ныбэм зигъэнщlми, и гум зигъэнщlкъым. (Нэпсейм хужаJэ).
 
И ныбэрэ и бынрэщ. (Мы псэлъафитlми «нэгъуэщl фlэlуэхукъым» жыхуаlэщ).
 
И пэ итым йодзэпкъауэ, и ужь итым йолъэкъуауэ. («3ыми езэгъыркъым» жыхуиlэщ).
 
И псалъэ дыкъуакъуэщ. (Бзитlщхьитlым хужаlэ).
 
И псалъэ мылым тетхащ. (3и псалъэ тумыгъуэтэжым хужаlэ).
 
И псалъэ нахуэщ, и lуэху пэжщ.
 
И псалъэ тхьэрыкъуэф тхьэмпэм пхридзкъым. (3и псалъэ пщlэ хуамыщlым хужаlэ).
 
И псалъэ фоупсщ, и фадэ псы защlэщ.
 
И псалъэ тlэу жыlэкъым, и жыlэ тlэу lуатэкъым.
 
И псалъэм бгым ущигъэжынщ.
 
И псалъэр мылым хуэдэщ.
 
И пщэ кхъужьыкl хуэдэ.
 
И сэкl къощ. («3эуэн хьэзырщ» жыхуиlэщ).
 
И тэмакъ залэ щlэхуэркъым.
 
И тхьэмбыл цы къытекlащ. (Сабий lущым хужаlэ).
 
И фэ тепх щхьэкlэ, игу ипхын?
 
И фэм хуэдэщ и гури.
 
И фэр бэгущ, и гур бзаджэщ.
 
И фэр фlыцlэ щхьэкlэ, и кlуэцlыр дагъэщ.
 
И хьэм ижынур ещlэж. («Хузэфlэкlынур ещlэж» жыхуиlэщ).
 
И хьилагъэр иухмэ, и гъащlэри иухащ. (Хъуэгъэщагъэкlэ псэум хужаlэ).
 
И цищ мэпlий. («Угъурсызщ» жыхуиlэщ).
 
И цищ мэтхъу. (Гузэвэхым хужаlэ).
 
И цlэ выщ, ив матэщ.
 
И цlэ ипlуэмэ, псы ефэжкъым. (Псэемыблэжу, хьэлэлу lуэхум бгъэдэтым хужаlэ).
 
И цlэм хуэдэщ и щхьэри.
 
И шэ гъуанэ дадзыжынукъым. («И щlыхь къутэжынукъым, яхуэгъэпудыжынукъым» жыхуиlэщ).
 
И шэ щlым нэскъым. (Фочауэ lэзэм хужаlэ).
 
И шэрэз къидзащ. («Къыпщыхьэн къудейщ» жыхуиlэщ).
 
И шу дыжьынщ, и жьэгъыхьэ гъыпlэщ.
 
И шы пэщхъын дыкъихуами ерейщ.
 
И щхьэ здихь ищlэжкъым.
 
И щхьэ мастэ хьэхукlэ фlада хуэдэ. («Фlocыcыxь» жыхуиlэщ).
 
И щхьэ матэ хуэдэ.
 
И щхьэ темылъ трелъхьэ.
 
И щхьэм жьыуейр щызопщэ. (Щхьэпсым хужаlэ).
 
И щхьэм цlу-цlу исщ. (Цlыху хьэрэурэм хужаlэ).
 
И щхьэр матэрэ итыр мащlэу.
 
И щхьэр матэщ, и жьэр джатэщ.
 
И щхьэр мыжьрэ и жьэр бзаджэу.
 
И щхьэр пкъуэлъу и лъэр пкъуокl. (Пэжкlэ къыббгъэдэмытыну цlыхум хужаlэ). 
 
Ищlыфэ уэздыгъэ хуэдэ.
 
И lэ шэ къыпож. (Цlыху хьэлэлым, фlы куэд зыщlэм хужаlэ).
 
И lэгу ущlащ. (Хьэлэлым хужаlэ).
 
И lэпэ дыщэ къыпощэщ.
 
И lэпэ-лъапэм укъощ. (Къабзэлъабзэу псэу цlыхум хужаlэ).
 
И lэр и гуащэщ, и ныбэр и пщалъэщ. (Унэгуащэм къыlимыхыу езыр-езыру къэзыщтэу мардэншэу шхэм хужаlэ).
 
И lэхэр чэщей хуэдэ.
 
И lуэху зыхэмылъым и бэлагъ xely.
 
И гу итхьэщlыкlащ.
 
Игу мыкlуэдурэ, и унагъуэ кlуэдащ.
 
Игъуэтыр ешх, ишхыр ипшыныжыркъым.
 
Имылъу мэлъатэ.
 
Инатыр щыту малlэ. (И н а т - ерыщ, гурымыкъ).
 
Ириуэнуи ирищтэнуи гу кlуэцlылъкъым.
 
Итрыгъум хуэдэу гъуащ.
 
И хьэсэпэ здынэс ищlэжыркъым.
 
Ишхыр кlуэцlокъупщхьэри, и пхэкъупщхьэр къыхощ.
 
Ишхыр фlэмащlэщ, ищlэр фlэкуэдщ.
 
Кхъуащхьэ фlэтщ. («Цlыху цlапlэщ» жыхуиlэщ).
 
Кхъузанэкlэ псы зэрехьэ. (Пцlыупсым хужаlэ).
 
Къаз псы кlэрыпщlэрэ?
 
Къахуимыш къашыргъэщ. («Цlыху мыщlщ, цlыхум яхэмыхьэщ» жыхуиlэщ).
 
Къэгубжьыгъуафlэ къэгъэзэжыгъуафlэщ.
 
Къэжьын къэгъакlуэщ (Хьэл-щэн lей зиlэ цlыхум хужаlэ).
 
Къэрабгъэм пабжьэр зыгъэхъей псори дыгъужь.
 
Къэрабгъэр къуэшкlэ лlыхъужьщ. («И къуэшым къогушхукl» жыхуиlэщ).
 
Къэрабгъэр къурэм щошынэ.
 
Къэрабгъэр япэ мауэ.
 
«Къэхь» фlэкl, «мэхь» ищlэркъым. (Цlыху нэпсейм хужаlэ).
 
«Къысхуэщlэ» фlэкl, «пхуэсщlэ» иlэкъым.
 
Къуанщlэр вэнвейм тесми, зегъафlэ.
 
Къуэгъэнапlэ фочауэщ.
 
Къупщхьэгуащэ хуэдэ.
 
Къупщхьэпэ мыгъуэ.
 
Кlапсэшхуэ хьэху къозымытынум «хужьгъэ изогъэгъу» жеlэ.
 
Кlэгъуасэмыщl. (Псэукlэмыщlэм хужаlэ).
 
Кlэлъэф-кlэлъыдз дзы и бэщ. (Фыз хуэмыхум хужаlэ).
 
Кlэпlейкlэм цlэ треукlэ.
 
Кlэрымылъу щхьэпэлъагэ. (Зыкlэрымылъ пагэм хужаlэ).
 
Кlэсу дыкъихьами ярейщ. (Зызыгъэиным, зызыгъэтепщэм хужаlэ).
 
Кlыlэкъум щlэсщ. («Жэуапым хуэхьэзырщ жыхуиlэщ»).
 
Кlуэцlгуанэ. (Гурымыкъым хужаlэ).
 
Кlуэцlымылъу жэрумэ. («Къуэмылъауэ зегъэин» жыхуиlэщ).
 
Лажьэм ящlэнакlэрэ и кlэр хуэмыlэту.
 
«Лэныстэщ» жиlэурэ псым зезыгъэтхьэлам хуэдэщ. (Ерыщым хужаlэ).
 
Леймыгъэгъущ.
 
Лыху-лыпцlэ иlэкъым. (Гущlэгъуншэм хужаlэ).
 
Лъакъуэ цlыбэ, ныбэ чей.
 
Лъахъшэу тlысыну хуейкъым, лъагэу тlысыпlэ тыркъым.
 
Лъыхъуалэ и былым кlуэдыркъым.
 
Лlитl мыхъумыщlэ нэхърэ зылl хъуащlа.
 
Лlыжьым и лlыгъэр къэрабгъэм и псэлъафэщ.
 
Лlыжьым «къэхь!» и куэдщи, фызыжьым нэпс и куэдщ.
 
Лlыжьыр жьэгум макlуэри, щlалэр джэгум макlуэ.
 
Лlыжьыр жьым ирихьэжьати, «нанэ!» жиlэрт.
 
Лlыр жьы хъумэ, дагъуэщlщ.
 
Лlыр жьы хъумэ, шхыдэбэlущ, уемыдэlумэ, къыпщогусэ, уесэхъуэкlмэ, къозэуэнщ.
 
Мазэм къилэжьыр махуэм ирефыж.
 
Мазэр и нэкlущ.
 
Макъ зимыlэр уэрэд хуэлъэщ.
 
Макlуэ-макlуэри, мэущыж. (lуэхур тэмэму зэрихьэурэ хэукъуэжым хужаlэ).
 
Махуэм мэлъаlуэ, жэщым мэдыгъуэ.
 
Махуэр щыкlэщlым пщlэрэ зехъуэж.
 
Мацlэ дия хуэдэ. (Цlыху пlытlа-хузам хужаlэ).
 
Мэжнун ишха хуэдэ.
 
Мэз бжэн хуэдэ. (Хъыджэбз жан дахэм хужаlэ).
 
Мэл дэгужь хуэдэ. (Зыри къыгурыlуэркъым жыхуиlэщ).
 
Мэл щхьэзэ нэхъей.
 
Мэлъхъэдисым хуэдэщ. («Узыщlешэ, узыбгъэдешэ» жыхуиlэщ).
 
Мывэ lэгурыхъу и гуфlакlэ дэлъщ.
 
Мывэр къэбгъэпсэлъэн?
 
Мыдыгъу дыгъуфэ.
 
Мылэжьэф шхэрейщ.
 
Мыущий ущиикlэкlэ «lэзэщ».
 
Мышыуи жысlэнщи, шыугъи жысlэнщи, сыныщlэлъэдэнщи си пыlэри къыщlэзмыхыжмэ.
 
Набдзэ къурашэщ, яшэн хьэзырщ.
 
Набдзэмыжь щхьэ жьырей.
 
Напэ зимыlэм дзажэпкъ иlэщ.
 
Напэ къабзэ гу бзаджэ.
 
Напэкъым, lэпэкъым. («Дахагъэкъым, lэщlагъэкъым» жыхуиlэщ).
 
Натlэ залэ гу залым.
 
Натlэ lупэ гъэджыджэ, щхьэнтэ тыку джэгуалъэ.
 
Натlэкlэ жьэхэмыуауэ и фlэщ хъуркъым.
 
Нэм щlэхуами, щlэпхынкъым. (Цlыху гуапэм, цlыхуфlым хужаlэ).
 
Нэпсейм и lэ фlоlэбэрабэ.
 
Нэрыбгейм благъуэр гъуэм къреху.
 
Нэщыпхъуэ иlыгъщ. («Уегъэжыlэщlэф» жыхуиlэщ).
 
Ныбжьэгъу хуэдэ мэзекlуэ, дыгъужь хуэдэ мэдзакъэ.
 
Ныкъуэделэр ефэмэ, делэ дыдэ мэхъу.
 
Нысащlэ мышынэ-мыукlытэ мэлыщхьэ фlэбзам щошынэ.
 
Пабжьэр зыгъэхъеяр дыгъужьищэу къыфlощl.
 
Пашэ ящlри яхуэкlуэркъым, дакъэм дащlэри яхуекъуркъым.
 
Пащтыхьым и щхьэхынэщ. (Щхьэхынэ lейм хужаlэ).
 
Плlэкlэ къихьар ныбэкlэ ихьыжащ. («Къихьар ишхыжри кlуэжащ» жыхуиlэщ).
 
Псалъэ и тхьэкlумэ ихьэркъым.
 
Псалъэ уз йофыкl. (Псэлъэрейм хужаlэ).
 
Псалъэ щхьэкlэ жып иlэбэкъым.
 
Псалъэгъэху хуэмыхужь.
 
Псалъэ дахэ lэгунэщl.
 
Псалъитl я щхьэ зэтричкъым.
 
Псэжьитlыр щызэфlым зэкъуалъхьар щызэбийм къуахыж.
 
Псэжьитlыр шызэфlым зэхуаlуэтар зэщыlейм хъуэныж.
 
Псэукlэмыщlэ жэм псэф eукl.
 
Псибл lутщ. («Бэшэчщ» жыхуиlэщ).
 
Псы щlыlэм тхъу трех.
 
Псы lуфэм lугъыхьи, псыр гъужынщ.
 
Псыдыуэм хуэдэщ. («Къыпщlоф» жыхуиlэщ. Нэгъуэщlым псэум хужаlэ).
 
Псыкъуий мастэкlэ къетl. («Хузэфlэмыкlыну lуэхум яужь итщ» жыхуиlэщ).
 
Псым удишэнщи, уримыгъафэу укъыдишыжынщ.
 
Псыи хэмыхьэу бдзэжьей ишхынущ.
 
Псыпцlэ къамылу дожей.
 
Псыунэм ирикlуэну акъыл иlэкъым. («Акъылыншэ дыдэщ» жыхуиlэщ).
 
Пхъэдакъэжьым уепсалъэкlэ зэхищlыкlын?
 
Пхъэщкунэ зымыгъапкlэмрэ псы икlыгъуэмрэ мыгузавэмрэ лlы къыпхуэхъунщ.
 
Пцlыпхъщ.
 
Пщыщlэубзэ пщыщlэбзей.
 
Пыlэ хуабэщ. («Хуэмыхужьщ, дзыхэжьщ» жыхуиlэщ).
 
Пlалъэмыщlэ хьэхэбасэщ.
 
Пlастэгъэф-уафэлъагъуу дунейм тетщ. (Цlыху сэбэпыншэм хужаlэ).
 
Пlырыпl гъэпщам хуэдэщ.
 
Сабыр щlэгъей.
 
Сампlэимыхьэ.
 
«Си пщылlыжьыр къэкlуэжмэ, си щхьэр мафlэм къыхихыжынщ» жиlэурэ пщы щхьэхынэм мафlэм зригъэсыжащ.
 
Си тхъэгъуэм си гъуанэдэплъэ, си лъаджэгъуэм къыслъимыплъыж.
 
Текlуэм ейщ. (Лъэныкъуитlымкlи еутэкlым ауаныщlу хужаlэ).
 
Темыту мэлъатэ.
 
Теплъхьэр и хьэлъэщ.
 
Топкlэ бадзэм йоуэ. («Мыхьэнэншэм lуэхушхуэ кърегъэкl» жыхуиlэщ).
 
Тхылъ тхащ. («Губзыгъэщ» жыхуиlэщ).
 
Тхьэкlумэкlыхьыфэр и хьэлъэщ. (3ыкlи гyгъy зезыгъэхьыну хуэмейм, lуэхутхьэбзэ зыщlэну зэхьэлъэкlым хужаlэ).
 
Тхьэкlумэl увщ. (Акъыл жьажьэ зиlэм хужаlэ).
 
Тхьэм къызэригъэщlа цlыхущ. («Хъуэрщэрыгъэ хэлъкъым» жыхуиlэщ).
 
Тхьэмадэкъуапэщ.
 
Тхьэрыкъуэ пщэху хуэдэ. (Цlыхубз щэныфlэ дахэм хужаlэ).
 
Тхьэlухудым хуэдэу дахэщ.
 
Уафэм хъыринэ щощlэ. («3ылъэмыlэсынум щогугъ» жыхуиlэщ).
 
Удзыпэм гуэнибл я лъапэ гъуанэ мэхъу.

Уэ пщlэри ещlэ, езым ищlэри щlыгъужщ.
 
Уэ уздэкlуэм ар къикlыжащ. («Уэр нэхърэ нэхъыбэ абы къыгуроlуэ» жыхуиlэщ).
 
Уэ узыхьыну псым сэри срехь.
 
Уэгъури чыхури гурыlуэркъым.
 
Уэзрэдж и лоущ. («Бзаджэщ, къыпфlэкlынукъым» жыхуиlэщ).
 
Уэр нэхъ паги щlыр ешэч.
 
Уэр нэхърэ уи гугъэр сиlащэрэт.
 
Уэрам гъэбжьыфlэщ. (Хьэулейуэ уэрамым дэтыр ауан ящlу жаlэ).
 
Уэсэпсым кхъухь трехуэ. («Мыхъун lуэхум пылъым» хужаlэ).
 
Убэрей и нэ джылкъым.
 
Убзэ зи хабзэм псалъэ и куэдщи, щхьэхынэм щхьэусыгъуэ и куэдщ.
 
Убыдэмэ, удахэщ, удахэмэ, ухейщ.
 
Уделэмэ, лажьэ мащlэ? («Уделэмэ, бэлыхь мащlэ?» жыхуиlэщ).
 
Удым и удыгъэр япэ ирегъэщ.
 
Уеплъмэ, дахэщ, зэгуэпхмэ, банэщ.
 
Уеплъмэ, плъыжь мэхъу.
 
Узыхьыну lпсым псы пэгун хикlэнущ. (Жагъуэгъум, цlыху бзаджэм хужаlэ).
 
Уи бзэгупэм тесщ. («Жыпlэнур жыуимыгъэlэу пlэпеч» жыхуиlэщ).
 
Уи кlэ къеlусэмэ, пыупщl жыхуаlэм хуэдэщ. («Угъусызщ» жыхуиlэщ).
 
Уи псалъэ тly ищlыркъым.
 
Укlытэр и нэгу щlэлъщ, акъылыр и бзэгу телъщ.
 
Укlытэр щагуэшым дурэшым дэсащ.
 
Унэгуащэ щхьэхынэ напэмытхьэщlу гъунэгъум макlуэ.
 
Унэимыкl хьэкlэбатэщ.
 
Унэм щыпылщ, уэрамым щыджэдущ.
 
Унэм я мыгъуэр я гъуощ.
 
Унэрыхьэ-унэрыкlщ.
 
Ущытхъумэ, тхъу токl. («Щытхъу хозагъэ» жыхуиlэщ).
 
Фэ зытетым гу кlуэцlылъщ.
 
Фэкlэ щlалэрэ гукlэ лlыуэ.
 
Фор lупэкlэ ез. (Бзэ lэфl зыlурылъым хужаlэ).
 
«Фу, цlыхумэ» жеlэ. (Пагэм хужаlэ).
 
Фыз бзаджэ нэпсрилэщ.
 
Фыз бзаджэ нэпсрыгуащlэщ.
 
Фыз бзаджэм хьэблэр зэхуегъэплъ.
 
Фыз зэкlэлъымыкlуэ бэзэр кlуэрейщ.
 
Фыз къэкlухьрейр и унэ нэсыжмэ, щlопхъуэ.
 
Фыз къэкlухьрейр хъущlэ-щlатэу къокlуэж.
 
Фыз фэрыщl лlыгъапцlэщ.
 
Фызгъэгъу лlы гъум.
 
Фызитl ещанэщ. (Фызхэм яхэсырей лlым ауаныщlу хужаlэ).
 
Фызыфl и быдзышэ гъуркъым.
 
Фlы зыхуэпщlэу е зыщыхъу.
 
Фlымыщlэ е lуатэщ.
 
Хабзэмыщlэ хабзэщlэ макlуэ.
 
Хабзэмыщlэ щытхъухьым хьэгулывэм фо хекlэ.
 
Хамэlэкlэ шыпсыранэ епщlэ.
 
Хэмылъ хэлъыхьэ кlуэри лъэпхъуамбыщlэ хилъхьащ. («И lыхьэ зыхэмылъым къыхихын и гугъэу кlуэри хилъхьэри къэкlуэжащ» жыхуиlэщ).
 
Хэмыхъуэ мыхъуратl.
 
Хэплъэрей хэкlыжыгъуафlэщ.
 
Хэт и хуэмыхуи жейнэдщ.
 
Хэт и хуэмыхуи шхэрейщ.
 
Хыр мастэпэкlэ дегъэуэх. («Лъэмыкlынум пэщlоувэ» жыхуиlэщ).
 
Хышхуэ тхьэрыкъуэу щlыкlафlэщ.
 
Хуабэ тхьэрыкъуэфщ. («3эпкъролэл» жыхуиlэщ. Дзыхэм хужаlэ).
 
Хуабэ хъумэ, мэдыд, щlыlэ хъумэ, мэдий.
 
Хуэмыхум хуэмыхьын тралъхьэ. («Тегушхуэгъуафlэ ящl» жыхуиlэщ).
 
Хъыдан шу. (Щыгъын щlэкъум хужаlэ).
 
Хъыджэбз делэр яшати, «Си дыщыр бей хъужа хъунщ» жиlэрт.
 
Хъуащlауэ къалъхуащ ар.
 
Хьэ гъуэгурыкlуэ блигъэкlыркъым. («Хьэщlэкlэ фlыщ» жыхуиlэщ).
 
Хьэ къарэ кlапэ жьэдэлъ хуэдэ. (Нэкlу фlыцlэ дзэ хужьым хужаlэ).
 
Хьэ лъакъуэ щlэтщ. (3дэмыкlуапхъэ куэдым къыщызыхущыхь цlыxy бзаджэм хужаlэ).
 
Хьэгъапхъэ. Хьэдрыхэ гъуэгу тетщ. (Жьы дыдэ хъуам хужаlэ).
 
Хьэдрыхэ кхъэ нэзым lутщ. («И лlэгъуэ къэсащ» жыхуиlэщ).
 
Хьэжыщlри сату щlынри зэдегъакlуэ.
 
Хьэжь вакъэжьышх.
 
Хьэзыр lупэху, хуэмыху щlэращlэ.
 
Хьэкlэри кхъуэкlэри зэрепх. (lуэху куэд зэпызыщэм хужаlэ).
 
Хьэлэболэ былым хуэщщ.
 
Хьэлэл и гъуэмылэ пэшхщ.
 
Хьэлэлыр зэрыпщlэр и хабзэщ.
 
Хьэпщlэу ешажьи, бгъуэтынкъым. (Къэкlухьрейм хужаlэ).
 
Хьэр и напэщ, кхъуэр и пащlэщ.
 
«Хьэр исхунщ, бжэр хуэсщlынщ, пlэр сщlыжынщи, сыгъуэлъыжынщ» жиlэурэ щхьэхынэм нэху къытещхьащ.
 
Хьэр мэкъум телъщи, езыми ишхыркъым, иригъэшхыркъым.
 
Хьэри бгъэри кlэрыщlащ.
 
Хьищэ я кlуэкlэ ещlэ. (Дэтхэнэ зы lуэхуми хэзагъэ цlыху lущым хужаlэ).
 
Хьыгъуэм гуащэщ, къэхьыжыгъуэм псэжьщ.
 
Цы зэрыхъэ лъэпэдщи, хэти хуохъу.
 
Цlэм еижу зи джанэ зыгъэсыжам нэхъей.
 
Цlыху акъылыншэрэ мафlэншэ жьэгурэ.
 
Цlыxy мыщl lэщlыбщ.
 
Цlыху нэпсейр тенджызым тогурымыкl.
 
Цlыхуфl гъэпцlэгъуафlэщ. (Цlыхуфlым псори и фlэщ мэхъу» жыхуиlэщ).
 
Шэми ес, шхуми ес.
 
Шкlащlэм ягъэдела выжь хуэдэ.
 
Шхэгъуэм дыгъужьщ, лэжьэгъуэм жьындущ.
 
Шхэгъуэм жьантlакlуэщ, зауэ кlуэгъуэм шы lыгъщ.
 
Шхэнкlэ дамыжьыкъущ, екъункlэ жьындыгущ. (Мылэжьэф шхэрейм хужаlэ).
 
Шхын щхьэфlэбз, шхын гъэбзэх.
 
Шхырыджэгу ныбаблэ, гъаблэ хъумэ, щхьэпlыж.
 
Шы дахэ мыжэ.
 
Шы кlуэрыпцlрэ лlы пцlыупсрэ.
 
Шы пшэр уанэщ.
 
Шыгъумыт хьэтырмыщlэ.
 
Шыдым хуэдэу ерыщщ.
 
Шыныбэпх шу. (Шыныбэпхыр щlэмыкъузауэ шым темысыфым, шу хуэмыхум хужаlэ).
 
Шыхъужь зекlуэкlэ. (Лъэбакъуэхъуу зекlуэ цlыхубзым ауаныщlу хужаlэ).
 
Шыщхьэмыгъазэщ.
 
Шыщlэ къамылъхуам уанэ хузэщlелъхьэ.
 
Щапхъэри бзыпхъэри зытрaхыжа.
 
Щауэ къамылъхум гущэпс хуредэ.
 
Щэм яхэтми, къахощ.
 
Щехуэх и унэу мэпсэу.
 
Щимытым къыщрегъахъуэ.
 
Щхьэ къабзэ гу бзаджэ.
 
Щхьэ цlыкlу макъышхуэ.
 
Щхьэмыжь жьэ бзаджэ.
 
Щхьэхынэ жейнэдщ.
 
Щхьэхуэмыгъуэ джэд мыгъэлыгъуэ ешх.
 
Щхьэхуэпсалъэ щхьэхуэдахэ.
 
Щхьэхуэпсалъэ щхьэхуэхей.
 
Щхьэц бырыб зэрыбын я уасэщ.
 
Щхьэцпэщтэщ. (Псори щхьэжэ зыщызыщlым хужаlэ).
 
Щхьэцlакlэ кlэфlей.
 
Щхьэщытхъу «мэтхъэж».
 
Щызигъуэм си гъуэмылэхьэ, щызигъуэджэм къыслъимыхьэж.
 
Щымыгъми гъырнэlущ.
 
Щымылlами лlа пэлъытэт.
 
Щымысымаджэми бэджынэ и щlасэт. (Зызыгъафlэм хужаlэ).
 
Щыуэгъум лъапцlэщ, щыпцlапцlэм вакъэщ.
 
Щышхэкlэ lэпхъуамбипщl, щылажьэкlэ lэпхъуамбитхущ.
 
Щlакlуэр и унэщ, губгъуэр и унапlэщ.
 
Щlакlуитl фlэлъщ. («Напитl иlэщ» жыхуиlэщ).
 
Щlалэ фlыцlэ нэкlуфlэ, ахъшэ фlыцlэ гуфlакlэ.
 
Щlалэм къижыхьмэ, лlыжьым и лъэдий мэуз.
 
Щlалэм щlалэ и lуэхущ.
 
Щlалэр гъыуэрэ лlы мэхъури, лlыжьыр щэlуурэ малlэ.
 
Щlэмылъу къегъавэ.
 
Щlэр зозауэри жьыр зочэнджэщ.
 
Щlыкlэншэм кlэрыхъыр къыкlэрыщыркъым.
 
Щlым щlэлъыр елъагъу. (Цlыху губзыгъэм хужаlэ).
 
Щlыр бжьэкlэ епщри, къыпыщым тоувэ.
 
Щlыр къэмыщтэу къэщтэнукъым.
 
Щlытlыгу щалъхуа нэхъей. (Зыми зыри хэзымыщlыкlым, дуней тетыкlэ зымыщlэм хужаlэ).
 
Щlыхуэр щептым уи ныбжьэгъущ, къыщеlыпхыжым уи бийщ.
 
«Яупщlащ» жаlэмэ, «яупхъуащ» жиlэурэ псым зезыгъэхьам нэхъей. (Ерыщым хужаlэ).
 
Яху пэтрэ зыхуейр яфlещlэ.
 
Яхуэукlыркъым яхуигъэкlыжыркъым.
 
Яхуэхьэгъуэкъым, яхуэгъунэкъым. (Цlыху гурымыкъым хужаlэ).
 
Яхутемыхьэ яхутекlыжыркъым.
 
Яхутемышэ яхутешыжыркъым.
 
lэгунэщl пащlэ пlий.
 
lэжьэгъур куэдмэ, къэрабгъэр зэуакlуэ мэхъу.
 
lэмбатэ зэрымытым lэтэ ирегъэувэ.
 
lэнэ щагъэувым щохуэх, фадэ щаlэтым щохутэ. lэпэгуахъуэ шыпситхъу. (Зыри зыхуэмыщlэ шхэрейм хужаlэ).
 
lэпэлъыр щlегъэткlу. (Цlыху быдэм, нэпсейм хужаlэ).
 
lэпхъуалъэм вы ирегъэтlысхьэ.
 
lэщlагъэкъым, щlэныгъэкъым.
 
lитlкlэ lэ зубыдым щlыбагъ псалъэ и куэдщ.
 
lыхьэсыхь lыхьэшх.
 
lуэху мыщlи lуэху щlафи иlэкъым.
 
lуэхур кlэкlэ зэрехьэ.
 
lупэзэв джейбыхъ.
 
lупэ пlащlэ псэлъэрейщ.
 
lущ и акъыл и гъуэмылэщ.
 
lущым и щыуагъэ ещlэж.
Адыгэ Хабзэ